Cơ quan theo dõi biến đổi khí hậu Copernicus (C3S) thuộc Liên minh châu Âu vừa công bố dữ liệu cho thấy thế giới đã trải qua tháng 5 nóng thứ hai từng được ghi nhận trong lịch sử. Hiện tượng khí hậu cực đoan đang dần trở thành "bình thường mới" khi nhiệt độ tăng cao kỷ lục.
Những con số đáng báo động
Theo AFP trích dẫn báo cáo của C3S, nhiệt độ cảm nhận thực tế tại hầu hết các khu vực ở châu Âu dao động từ 35 đến 40 độ C. Trong khi đó, nhiệt độ không khí bề mặt trung bình toàn cầu đạt 15,81 độ C, chỉ đứng sau mức ghi nhận vào tháng 5 năm 2024. Nhiệt độ bề mặt biển trung bình cũng ở mức cao thứ hai trong lịch sử, chỉ sau tháng 5 năm 2024.
Người dân tại Karachi, Pakistan, phải ngủ ngoài trời để tránh nóng. (Ảnh: Reuters)
Trong nghiên cứu Chỉ số Biến đổi khí hậu toàn cầu công bố ngày 11 tháng 6, hơn 70 nhà khoa học quốc tế, bao gồm nhiều chuyên gia đóng góp cho Ủy ban liên chính phủ về Biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (IPCC), đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng nóng lên kỷ lục do con người gây ra và sự gia tăng mạnh mẽ các đợt sóng nhiệt biển. Nghiên cứu được công bố trên chuyên san Earth System Science Data cho thấy nhiệt độ toàn cầu năm 2025 đã tăng thêm khoảng 1,39 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, trong đó 1,37 độ C được xác định là do hoạt động của con người.
Nghiên cứu chỉ ra rằng Trái Đất đang tích lũy nhiệt với tốc độ nhanh chóng, làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân bằng năng lượng - tức sự chênh lệch giữa năng lượng đi vào và rời khỏi hành tinh. Mực nước biển đã dâng cao thêm khoảng 23 cm từ năm 1901 đến 2025, và tốc độ dâng đang gia tăng, khoảng 3,84 mm mỗi năm. Đáng chú ý, số ngày có sóng nhiệt biển đã tăng hơn gấp ba lần kể từ năm 1991, đạt khoảng 65 ngày vào năm 2025.
Người dân đẩy nước giữa ngày hè nóng bức tại Lahore, Pakistan. (Ảnh: AFP)
Những mối đe dọa mới
Nghiên cứu này được IPCC đưa ra hàng năm nhằm giúp các nhà hoạch định chính sách cập nhật tình hình Trái Đất khi biến đổi khí hậu tăng tốc. Nghiên cứu dựa trên khoảng 40 bộ dữ liệu toàn cầu thu thập từ vệ tinh và nhiều công cụ trên đất liền, trên biển và trên không.
Tuy nhiên, nỗ lực đối phó biến đổi khí hậu ngày càng bị lu mờ bởi các cuộc xung đột ở Trung Đông và Ukraine, trong bối cảnh các nước đang đối mặt với khủng hoảng năng lượng toàn cầu và hạn chế ngân sách. Theo IPCC, việc giám sát các chỉ số khí hậu trong tương lai, chẳng hạn như các phép đo đại dương và vệ tinh về sự mất cân bằng năng lượng của Trái Đất, đang bị đe dọa bởi các quyết định địa chính trị và nguồn tài trợ công.
Nghiên cứu lưu ý nguồn tài trợ cho Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) của Liên Hợp Quốc đã giảm, trong khi Hệ thống Quan sát khí hậu toàn cầu (GCOS) cũng bị đe dọa. Một số chương trình vệ tinh theo dõi khí hậu cũng gặp rủi ro, bao gồm cả ở Mỹ. Có thể kể đến quyết định gần đây của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc dỡ bỏ hàng trăm thiết bị quan trắc biển sâu, sự sụt giảm trong hoạt động quan trắc tại chỗ ở châu Phi, Tây Thái Bình Dương và Nam Mỹ, cũng như máy bay mang hệ thống quan sát khí quyển của Anh gần đây đã bị cắt kinh phí hoạt động.
Dấu hiệu về đợt El Nino rất mạnh
C3S ngày 10 tháng 6 cho biết các mô hình dự báo toàn cầu ngày càng tin rằng hiện tượng El Nino rất mạnh có thể hình thành vào cuối năm nay, theo AFP. El Nino là hiện tượng làm tăng nhiệt độ bề mặt ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, gây ra những thay đổi toàn cầu về gió, lượng mưa và thời tiết thất thường. Trong tháng 6, khoảng 75% các mô hình dự báo nhiệt độ nước biển trung bình tại các khu vực El Nino chính ở Thái Bình Dương có thể tăng 2,5 độ C hoặc hơn vào tháng 11. Tháng trước, chỉ 50% các mô hình đưa ra mức dự báo này.
