Chiều 30/5 tại Hà Nội, tọa đàm "Nước Mỹ. Bóng đá. Văn hóa" diễn ra tại Nhà sách InBook, thu hút đông đảo độc giả yêu thích thể thao và văn hóa. Sự kiện là cuộc đối thoại liên văn hóa giữa nhà báo thể thao Trương Anh Ngọc và tác giả Hiệu Minh, người viết cuốn "Nước Mỹ từ A-Z".
Trước thềm World Cup 2026, các diễn giả đã bình luận về cách nước Mỹ áp dụng tư duy kinh tế để biến bóng đá – vốn từng bị họ thờ ơ – thành một lĩnh vực hái ra tiền, đồng thời thay đổi cách thế giới thưởng thức môn thể thao vua. Buổi tọa đàm cũng chia sẻ những đoạn trích từ hai cuốn sách nổi tiếng: "Tuyển tập báo chí" của Pier Paolo Pasolini và "Dios es Redondo" (Thượng Đế hình cầu) của Juan Villoro – những tiểu luận gia xuất sắc viết về bóng đá. Bên cạnh đó, các diễn giả kể lại những câu chuyện chuyến đi và kỷ niệm gắn với các kỳ World Cup.
Bóng đá như một lăng kính xã hội học
Bóng đá từng là nguồn cảm hứng cho những bộ óc vĩ đại nhất của nền văn chương thế giới. Từ Albert Camus – triết gia từng đứng trong khung gỗ của đội tuyển Đại học Algiers thập niên 1930 – đến các văn hào đoạt giải Nobel như Mario Vargas Llosa hay Peter Handke, họ đều nhìn thấy bóng đá như một sử thi. Sự kết nối tưởng chừng tương khắc giữa thế giới vận động đầy cảm xúc và không gian tĩnh lặng của những trang sách thực chất là chiếc chìa khóa mở ra những chiều kích sâu sắc nhất của văn hóa đại chúng. Khi đặt bóng đá dưới lăng kính văn hóa đọc, chúng ta không chỉ xem một trò chơi, mà đang đọc vị một nền văn minh. Với Camus, khung thành không chỉ là nơi cản phá cú sút, mà là trường học dạy ông về lòng dũng cảm, sự cô độc của số phận và tinh thần đồng đội trước nghịch cảnh – những chất liệu cốt lõi làm nên chủ nghĩa hiện sinh sau này.
Theo các ý kiến tại tọa đàm, đọc Eduardo Galeano trong tác phẩm kinh điển "Bóng đá trong nắng và bóng râm", ta hiểu vì sao bóng đá với người Mỹ Latinh mang màu sắc của một đức tin, một sự cứu rỗi tinh thần trước biến động thời cuộc. Ngược lại, quan sát cách người Mỹ tiếp cận môn thể thao này qua các tài liệu khảo cứu xã hội học, người đọc nhận ra triết lý thực dụng và tinh thần cạnh tranh của một quốc gia luôn tìm cách khai thác văn hóa như ngành công nghiệp giải trí. Các cuốn sách xã hội học thể thao chỉ ra rằng, sơ đồ chiến thuật trên sân là tấm gương phản chiếu tính cách dân tộc: từ lối chơi phòng ngự đổ bê tông đầy mưu mẹo, thực dụng của người Ý, tinh thần kỷ luật thép của người Đức, đến vũ điệu phóng khoáng, tự do của người Brazil trên những bãi biển.
"Bóng đá từng lãng mạn với người Việt Nam"
Ngược dòng thời gian về những năm tháng bao cấp hay thời kỳ đầu mở cửa, khi chiếc tivi đen trắng chạy bằng ắc-quy còn là tài sản xa xỉ của cả khu phố, bóng đá là một trong những chiếc cửa sổ hiếm hoi để người dân nhìn ra thế giới bên ngoài. Ngày ấy, người ta say mê bóng đá dù chỉ nghe qua đài bán dẫn, và đặc biệt là bằng việc tìm đọc, nâng niu từng trang báo thể thao in trên giấy đen mỏng. Tình yêu bóng đá thời kỳ ấy song hành tự nhiên với văn hóa đọc, nơi mỗi trận đấu được người hâm mộ mổ xẻ, bàn luận bằng thái độ trân trọng và phông văn hóa giàu chất thơ.
"Tôi luôn nghĩ bóng đá từng lãng mạn với người Việt Nam", nhà báo Trương Anh Ngọc nói. Anh giải thích: "Đơn giản vì thời đó chúng ta thiếu thông tin. Và bóng đá quốc tế là một cửa ngõ để gửi gắm mơ mộng". Anh hoài niệm: "Các kỳ World Cup những năm 1980-1990, tín hiệu phát còn kém, xem được một trận đấu là cả một điều thần kỳ. Các cầu thủ trên sân là những anh hùng hay tội đồ, mang đến hạnh phúc và đau khổ suốt đời cho cổ động viên. Tự thân bóng đá có chất thơ. Và nếu không nhờ bóng đá, những câu chuyện khác nhau bên ngoài trận đấu, của các nền văn hóa, cộng đồng dân cư, những gương mặt cụ thể sẽ mất đi cơ hội để được kể".
Sự kiện thuộc chuỗi tọa đàm do Nhà sách InBook tổ chức, với mong muốn tạo ra những buổi đối thoại văn hóa xoay quanh chủ đề đại chúng như thể thao, nghệ thuật ngay tại không gian hiệu sách. Đại diện nhà sách hy vọng các sự kiện thảo luận sẽ biến không gian thành trung tâm kết nối cộng đồng, nơi diễn ra những cuộc đối thoại đa chiều.
Trước thềm World Cup 2026, không khí bóng đá cũng lan tỏa tại các nhà sách với nhiều hoạt động thú vị như bóng đá tương tác, nhập vai cầu thủ hay điều khiển robot đá bóng. Những cuốn sách trực quan về bóng đá dành cho thiếu nhi cũng được xuất bản, giúp trẻ hào hứng khám phá môn thể thao vua.
