Đạo diễn Phạm Hoàng Nam: Sân khấu thực cảnh cần chiến lược quốc gia để phát triển bền vững
Trong những năm gần đây, sân khấu thực cảnh đã nổi lên như một loại hình văn hóa - du lịch độc đáo tại Việt Nam, kết hợp công nghệ hiện đại để truyền tải sinh động các giá trị lịch sử và văn hóa. Tuy nhiên, việc tạo ra những chương trình quy mô, vừa bảo tồn bản sắc, vừa thúc đẩy kinh tế du lịch vẫn là một thách thức lớn. Để tìm hiểu sâu hơn, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với đạo diễn Phạm Hoàng Nam, người có gần 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực này.
Tiềm năng và thực trạng của sân khấu thực cảnh Việt Nam
Đạo diễn Phạm Hoàng Nam cho biết, ông quan tâm đến sân khấu thực cảnh từ sau những chuyến học hỏi ở nước ngoài. Ông nhấn mạnh rằng mục tiêu của mình là tạo ra các chương trình mang tính bản địa, không đơn thuần là giải trí tổng hợp. Hiện nay, Việt Nam đã có một số chương trình được dàn dựng bài bản như Ký ức Hội An, Tinh hoa Bắc Bộ hay Vũ điệu trên mây, nhưng phần lớn vẫn là các sản phẩm trong nhà hoặc lễ hội ngoài trời tại các khu du lịch.
Theo ông, xu hướng edutainment (giải trí giáo dục) đang ngày càng thu hút du khách, và sân khấu thực cảnh chính là công cụ hữu hiệu để truyền bá kiến thức văn hóa, lịch sử. Với bốn yếu tố cốt lõi là thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và tâm linh, Việt Nam có nhiều tiềm năng nhưng chưa được đầu tư đúng mức.
Thách thức trong việc duy trì và phát triển lâu dài
Khi được hỏi về lý do các chương trình công phu chưa thu hút khán giả bền vững, đạo diễn Phạm Hoàng Nam chỉ ra rằng vấn đề nằm ở sự thiếu đồng bộ trong hệ thống. Ông giải thích: "Đầu tiên, cần có chính sách quốc gia và địa phương rõ ràng, cùng với sự phối hợp của ê-kip sáng tạo, nhà đầu tư, và bộ máy truyền thông." Nhiều chương trình như Dòng sông kể chuyện chỉ diễn một lần rồi bỏ, gây lãng phí lớn do không tính toán cho kế hoạch dài hạn.
Để một chương trình diễn hàng ngày trong nhiều năm, cần có hệ thống sản xuất, quản lý khổng lồ, quy trình vận hành bài bản, và đào tạo nhân lực qua nhiều thế hệ. Ông nhấn mạnh: "Khâu đào tạo phải được thực hiện với tầm nhìn xa, như ở Pháp với vở Cinescennie từ năm 1978 đến nay vẫn tiếp tục phát triển."
Giải pháp và chiến lược phát triển
Đạo diễn Phạm Hoàng Nam đề xuất bắt đầu từ việc thành lập bộ phận R&D (nghiên cứu và phát triển), sau đó thí điểm tại các địa phương tiềm năng như Hà Nội, Ninh Bình, Quảng Ninh, hoặc các tỉnh miền Trung, Nam Bộ. Ông lấy ví dụ từ Trung Quốc, nơi chính quyền địa phương lập dự án đấu thầu, và đơn vị trúng thầu phải xây dựng chiến lược chi tiết trước khi được cấp phép.
Quá trình này bao gồm tìm địa điểm dựa trên bối cảnh tự nhiên, xây dựng kịch bản, và đào tạo nhân lực toàn diện từ diễn viên đến kỹ thuật viên. Ông nhấn mạnh: "Vai trò của chính quyền địa phương là hết sức quan trọng trong việc định hướng và hỗ trợ."
Sân khấu thực cảnh như một quốc sách chiến lược
Theo đạo diễn Phạm Hoàng Nam, sân khấu thực cảnh không chỉ là vấn đề văn hóa hay kinh tế, mà còn là chiến lược quốc gia. Mỗi địa phương cần tập trung vào câu chuyện độc đáo của mình, với sự tham vấn của các nhà sử học, xã hội học, và nghiên cứu văn hóa. Ông chỉ ra: "Điều này giúp bảo tồn bản sắc và phát triển kinh tế địa phương, đồng thời giải quyết các vấn đề xã hội như phân bổ dân cư và giảm tải đô thị."
Ví dụ điển hình là chương trình Ấn tượng Lưu Tam Tỷ ở Trung Quốc, do đạo diễn Trương Nghệ Mưu tham gia, đã biến một ngôi làng nghèo thành điểm du lịch sầm uất, tạo việc làm cho nhiều thế hệ. Đạo diễn Phạm Hoàng Nam tin rằng Việt Nam cần những tên tuổi có tầm ảnh hưởng tương tự, nhưng điều quan trọng hơn là sự đồng hành của lãnh đạo quản lý và doanh nghiệp.
Ước mơ và trách nhiệm của nghệ sĩ
Khi được hỏi về khả năng trở thành một Trương Nghệ Mưu của Việt Nam, đạo diễn Phạm Hoàng Nam cười và chia sẻ: "Tại sao không ước mơ? Tôi đã tích lũy nhiều kiến thức và kinh nghiệm qua nghiên cứu và tham gia Hiệp hội giải trí thế giới." Ông cũng điểm qua các nghệ sĩ trẻ tài năng đang âm thầm nỗ lực với những chương trình như IONAH show, À Ố show, hay nhạc kịch Giấc mơ Chí Phèo.
Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng để tiến xa hơn trong lĩnh vực sân khấu thực cảnh, cần có sự hỗ trợ từ nhiều yếu tố bên ngoài. Ông kết luận: "Nếu có cơ hội, tôi sẵn sàng xung phong và tập hợp những ê-kip tài năng nhất. Đây không chỉ là đam mê, mà còn là trách nhiệm với nền văn hóa nước nhà." Cuộc trò chuyện kết thúc với hy vọng về một tương lai sáng cho sân khấu thực cảnh Việt Nam.
