Các mô hình khí hậu mới nhất đang đưa ra cảnh báo về nguy cơ xuất hiện một hiện tượng Siêu El Nino trong năm 2026, có khả năng đẩy nhiệt độ toàn cầu lên mức kỷ lục chưa từng có và gây ra nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan.
Đại dương ấm lên và tác động toàn cầu
Nước biển ở Thái Bình Dương đang ấm lên bất thường, nhưng tác động của hiện tượng này không chỉ dừng lại ở đại dương. Khi nhiệt độ bề mặt biển tăng cao tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, một chuỗi phản ứng khí hậu có thể lan rộng trên phạm vi toàn cầu: gió mùa thay đổi, lượng mưa đảo chiều, nắng nóng cực đoan gia tăng và áp lực kinh tế - xã hội ngày càng lớn.
Theo báo cáo "Lộ trình bảo vệ chống nắng nóng cực đoan thông qua làm mát thụ động tại khu vực ASEAN" của Trung tâm Năng lượng ASEAN, thủ đô Bangkok của Thái Lan được dự báo sẽ trở thành thành phố lớn nóng nhất Đông Nam Á vào năm 2050, với nhiệt độ dự kiến tăng lên trên 38 độ C. TP.HCM cũng có thể chạm ngưỡng gần 38 độ C vào giữa thế kỷ. Manila, Kuala Lumpur, Jakarta và Singapore đều nằm trong vùng nhiệt độ tối đa trung bình từ 36 đến hơn 37 độ C trong các kịch bản khí hậu tương lai, theo China Daily.
Điểm đáng chú ý là các thành phố này không nóng lên một cách đồng đều, mà theo kiểu "tích lũy". Nghĩa là mỗi năm không chỉ nóng hơn một chút, mà số ngày nắng nóng kéo dài cũng tăng lên, làm thay đổi cách con người tổ chức không gian sống, làm việc và di chuyển. Trong bức tranh đó, El Nino có vai trò như một chất xúc tác. Nó không tạo ra xu hướng nóng lên dài hạn, nhưng có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu lên một nấc cao mới trong từng giai đoạn cụ thể, khiến các đợt nắng nóng trở nên gay gắt hơn.
"Siêu El Nino" 2026?
Các mô hình khí hậu mới nhất cho thấy thế giới có thể đang tiến gần tới một chu kỳ El Nino mạnh, thậm chí không loại trừ khả năng xuất hiện một "Siêu El Nino" - hiện tượng hiếm gặp nhưng đủ sức viết lại bản đồ thời tiết toàn cầu trong những năm tới, theo Economic Times.
El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên xảy ra khi nhiệt độ nước biển bề mặt tại vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nóng lên bất thường. Sự thay đổi này làm suy yếu hoặc đảo lộn các mô hình gió thông thường trên toàn cầu, kéo theo hàng loạt biến động về mưa, nhiệt độ và các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Các nhà khí tượng đánh giá El Nino mạnh xuất hiện khi nhiệt độ mặt nước biển trung bình trong ba tháng liên tiếp cao hơn ít nhất 1,5°C so với mức trung bình dài hạn. Trong khi đó, "Siêu El Nino" thường được dùng để chỉ các sự kiện mà mức tăng nhiệt vượt quá 2°C. Một số mô hình dự báo hiện cho thấy nhiệt độ đại dương lần này có thể tăng trên 3°C - vượt xa mức đỉnh 2,7°C từng ghi nhận trong lịch sử.
Một trong những nhà khoa học khí hậu có ảnh hưởng lớn nhất thế giới dự báo năm 2026 nhiều khả năng sẽ trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận, khi biến đổi khí hậu kết hợp với hiện tượng El Niño mạnh đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng vọt. Kỷ lục hiện tại thuộc về năm 2024 - thời điểm nhiệt độ trung bình toàn cầu lần đầu tiên vượt ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
2026 - 2027: Nắng nóng kỷ lục
El Nino thường kéo theo sự tái phân bố nhiệt lượng khổng lồ từ đại dương vào khí quyển. Kết quả là nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 0,2°C - con số tưởng nhỏ nhưng đủ để tạo ra những kỷ lục nhiệt độ mới. Nếu El Nino mạnh hình thành và kéo dài qua mùa đông, các nhà khoa học nhận định rất có thể năm 2026, 2027 hoặc cả hai sẽ trở thành những năm nóng nhất kể từ khi con người bắt đầu ghi nhận số liệu khí tượng.
Nhà khoa học khí hậu James Hansen thuộc Đại học Columbia (Mỹ) nhận định: "Tất nhiên, năm 2027 thậm chí còn nóng hơn nữa".
Tác động của El Nino không phân bổ đồng đều. Một số khu vực sẽ đối mặt với hạn hán kéo dài, trong khi nơi khác hứng chịu mưa lớn, lũ lụt và nắng nóng cực đoan. Australia thường ghi nhận nhiệt độ tăng cao và nguy cơ cháy rừng lớn hơn trong các năm El Nino. Nam Mỹ, nhiều khu vực châu Phi và Ấn Độ có xu hướng thiếu mưa nghiêm trọng.
Dự báo mới nhất của Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD) cho thấy lượng mưa gió mùa năm 2026 có thể chỉ đạt khoảng 92% mức trung bình dài hạn. Con số này, về mặt thống kê, được xếp vào nhóm "dưới bình thường", theo tờ First Post. Ngược lại, một số nơi như vùng Sừng châu Phi, Iran, Afghanistan và một phần Nam Mỹ lại đối mặt nguy cơ mưa lớn và ngập lụt.
Nếu Nam Á là nơi El Nino tác động qua mưa, thì Đông Nam Á lại cảm nhận nó qua nhiệt độ. Khu vực này vốn đã nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới ẩm, nơi nhiệt độ cao là trạng thái gần như quanh năm. Nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy một xu hướng rõ ràng: các đô thị lớn đang nóng lên nhanh hơn phần còn lại của thế giới.
Bangkok là ví dụ điển hình. Một báo cáo của Trung tâm Năng lượng ASEAN cho thấy thành phố này đang bước vào quỹ đạo nhiệt độ tăng mạnh trong vài thập kỷ tới. Năm 2025, Bangkok đã ghi nhận khoảng 45 ngày/năm với nhiệt độ cực đoan trên 35 độ C. Đến năm 2050, con số này có thể tăng lên 120 ngày - tức gần một phần ba năm sống trong điều kiện nắng nóng khắc nghiệt. Nhiệt độ tối đa trung bình của thành phố được dự báo có thể đạt hơn 38 độ C vào giữa thế kỷ, tăng gần 5 độ C so với đầu những năm 2000.
Điều đáng nói là sự nóng lên này không chỉ đến từ khí hậu toàn cầu. Trong lòng đô thị, bê tông, nhựa đường, tòa nhà cao tầng và mật độ dân cư dày đặc đang tạo ra một hiệu ứng riêng: hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Ban ngày, các bề mặt hấp thụ nhiệt; ban đêm, chúng nhả lại nhiệt vào không khí, khiến thành phố không kịp "hạ nhiệt" sau một ngày nắng. Ở một số khu vực trung tâm Bangkok, nhiệt độ có thể cao hơn vùng ngoại ô có nhiều cây xanh tới 3°C - một chênh lệch đủ để thay đổi cảm nhận sinh hoạt hàng ngày của hàng triệu người.
Một El Nino trong thế giới đã ấm hơn
Tuy nhiên, điều khiến giới khoa học quan ngại không chỉ nằm ở cường độ của El Nino, mà còn ở bối cảnh nó đang diễn ra, theo CNN. Điều khiến El Nino trong giai đoạn hiện nay trở nên khó dự đoán hơn so với trước đây là nền nhiệt độ toàn cầu đã cao hơn đáng kể. Khác với các đợt El Nino lịch sử như 1982-1983, 1997-1998 hay 2015-2016, thế giới hiện nay đã nóng lên đáng kể do biến đổi khí hậu. Các đại dương trên thế giới đang giữ lại nhiều nhiệt hơn, và điều này làm thay đổi "nền tham chiếu" của mọi mô hình khí hậu. Nói cách khác, El Nino không còn xảy ra trong một thế giới ổn định, mà trong một hệ thống vốn đã bị gia nhiệt sẵn.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy tác động truyền thống của El Nino đã phần nào bị "làm nhiễu" bởi sự tích tụ nước biển nóng trên phạm vi rộng của đại dương toàn cầu. "Biến đổi khí hậu đã khiến các sự kiện El Nino trong quá khứ ít có giá trị tham khảo đối với các sự kiện hiện nay", Nathan Lenssen, một nhà khoa học tại Trung tâm Nghiên cứu Khí quyển Quốc gia NSF và Trường Mỏ Colorado cho biết. Điều này có thể làm khuếch đại hoặc biến dạng một số tác động truyền thống của El Nino.
Andrew Kruczkiewicz, một nhà nghiên cứu tại Trường Khí hậu thuộc Đại học Columbia nhận định: "Nhiều khi mọi người vẫn còn nhớ về hiện tượng El Nino trước đó và nghĩ rằng sự kiện sắp tới sẽ tương tự, trong khi điều đó không phải là chắc chắn. Tác động có thể diễn biến theo nhiều cách khác nhau và sẽ tiếp tục diễn biến theo nhiều cách khác nhau".
