Việc đẩy mạnh số hóa tư liệu, xây dựng hệ thống thuyết minh tự động và không gian thực tế ảo đang giúp lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử của di sản đến đông đảo các tầng lớp nhân dân và du khách trong nước lẫn quốc tế.
Trải nghiệm di sản thú vị với kính thực tế ảo
Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên – quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh tại xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An – là một trong những di tích quốc gia đặc biệt quan trọng, được ví như "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ. Hàng năm, nơi đây thu hút hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước, đón tiếp hàng trăm đoàn đến dâng hương, dâng hoa, báo công và tưởng niệm.
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp thúc đẩy chuyển đổi số trên mọi lĩnh vực, việc ứng dụng công nghệ số vào bảo tồn và phát huy giá trị di sản là yêu cầu tất yếu. Khu di tích Kim Liên đã và đang triển khai nhiều giải pháp chuyển đổi số nhằm hiện đại hóa công tác quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ khách tham quan, đồng thời lan tỏa tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh theo cách tiếp cận mới của thời đại số. Sự kết hợp công nghệ trong bảo tồn và phát huy giá trị tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên không chỉ là bước đi tiên phong mà còn là minh chứng cho tinh thần dám thử, dám làm để phù hợp với sự phát triển của thời đại và đất nước.
Tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, những hình ảnh quen thuộc của một di tích lịch sử giờ đây được kể lại bằng một cách khác. Không chỉ dừng lại ở những tủ kính trưng bày hay lời thuyết minh truyền thống, du khách có thể quét mã QR để nghe kể chuyện, dùng điện thoại thông minh khám phá hiện vật, hoặc đeo kính thực tế ảo để "đi" qua từng không gian gắn với tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Những năm gần đây, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên đã thay đổi mạnh mẽ cách tiếp cận du khách, đặc biệt là giới trẻ. Tại nhà trưng bày ở cụm di tích Làng Sen và khu mộ bà Hoàng Thị Loan, hệ thống màn hình cảm ứng tích hợp công nghệ VR 360 độ và AR cho phép người xem tương tác trực tiếp với hiện vật thay vì chỉ đứng nhìn qua lớp kính. Nhiều bạn trẻ tỏ ra thích thú khi dùng điện thoại quét mã QR đặt cạnh từng hiện vật để nghe thuyết minh tự động. "Năm nào em cũng ghé thăm quê Bác để dâng hương. Tuy nhiên, lần này mang đến một cảm giác rất khác biệt. Nhờ công nghệ, em có cảm giác như mình đang được chạm gần hơn với tuổi thơ của Bác. Những câu chuyện lịch sử trước đây đôi khi khá xa với người trẻ, nhưng khi được trải nghiệm bằng hình ảnh và tương tác trực tiếp, em thấy gần gũi và dễ cảm nhận hơn nhiều", em Hà Thị Ngọc Ánh – sinh viên Đại học Vinh chia sẻ.
Khu di tích Kim Liên đẩy mạnh số hóa để đưa di sản đến gần hơn với du khách.
Ứng dụng công nghệ AI và dịch thuật thông minh
Ứng dụng "Di tích Kim Liên" tích hợp trợ lý ảo AI có thể hỗ trợ nhiều ngôn ngữ, giúp khách tham quan chủ động lựa chọn hành trình trải nghiệm theo nhu cầu riêng. Không chỉ hỗ trợ khách trong nước, hệ thống dịch thuật thông minh cũng giúp nhiều du khách quốc tế tiếp cận dễ dàng hơn với câu chuyện về Bác Hồ. Chị Alisa, du khách đến từ Vương quốc Anh, đặc biệt ấn tượng với hệ thống dịch thuật thông minh LocaAI. Công nghệ dịch thời gian thực bằng AI giúp chị dễ dàng tiếp cận các câu chuyện lịch sử, hiểu rõ hơn về cuộc đời, tư tưởng và những lý tưởng cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà không còn rào cản ngôn ngữ.
Số hóa hiện vật tại di tích
Theo ông Lâm Đình Hùng - Phó Giám đốc Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, khu di tích đang lưu giữ gần 4.000 tài liệu, hiện vật liên quan đến người thân, sự nghiệp và cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là một thách thức không nhỏ khi đơn vị hoạt động trên địa bàn có điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng và thường xuyên xảy ra mưa bão.
Xác định đây là tài sản vô giá, khu di tích đang triển khai áp dụng phần mềm lưu giữ tài liệu hiện vật do Cục Di sản văn hóa chuyển giao để thay thế hoàn toàn hệ thống phần mềm cũ, nhằm bảo quản, lưu giữ lâu dài và phục vụ tốt hơn công tác trưng bày, giới thiệu, tuyên truyền đến nhân dân trong và ngoài nước. Các hiện vật được gắn mã định danh với dữ liệu về kích thước, nguồn gốc...
Du khách trải nghiệm công nghệ thực tế ảo VR tại Lễ hội Làng Sen 2026.
Với các dữ liệu đã được số hóa, chỉ với "một chạm" bằng điện thoại khi quét mã QR, du khách có thể tương tác, quan sát hiện vật đa chiều và lựa chọn lộ trình tham quan linh hoạt theo nhu cầu cá nhân với nội dung thuyết minh tự động đa ngôn ngữ. "Bên cạnh thuyết minh trực tiếp, hạ tầng công nghệ phục vụ tham quan số đã được đưa trực tiếp vào không gian trưng bày tại Nhà trưng bày ở Cụm di tích Làng Sen và Khu mộ bà Hoàng Thị Loan, phục vụ tốt hơn nhu cầu tham quan, tìm hiểu của du khách và góp phần giải bài toán quá tải thuyết minh viên vào các mùa cao điểm trong năm", ông Hùng nhấn mạnh.
Nhờ những nỗ lực của đội ngũ cán bộ, nhân viên Khu di tích Kim Liên, những kỷ vật vô giá của gia đình Bác Hồ không chỉ được gìn giữ nguyên vẹn cho mai sau, mà còn vượt qua giới hạn địa lý để đến với đông đảo các tầng lớp nhân dân, du khách trong và ngoài nước.
Bà Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hoá – Thể thao – Du lịch Nghệ An - cho biết, việc đưa công nghệ số vào bảo tồn và quảng bá di sản sẽ mở thêm kênh thông tin hiệu quả để giới thiệu lịch sử, văn hóa và con người Nghệ An tới du khách trong nước và quốc tế. Thời gian tới, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên sẽ hoàn thiện tuyến tham quan "hành trình theo chân Bác", đẩy mạnh kết nối dữ liệu với các bảo tàng, khu di tích trong cả nước, đồng thời nâng cấp hệ thống an ninh thông tin để bảo vệ kho dữ liệu di sản. Các hoạt động trưng bày, triển lãm chuyên đề cũng sẽ được số hóa mạnh mẽ, tăng tính tương tác cho công chúng.
