Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Giáo sư, Tiến sĩ Trịnh Sinh (Đại học Văn hóa) về những thách thức và cơ hội của văn hóa Việt Nam trong thời đại số.
Kỷ nguyên số và những thay đổi trong lĩnh vực văn hóa
Khi Việt Nam bước vào kỷ nguyên số, điều thay đổi lớn nhất là việc mở ra một không gian truyền thông toàn cầu. GS.TS Trịnh Sinh nhận định: "Chỉ trong vài giây, thông tin về văn hóa, di sản hay lịch sử có thể lan truyền quốc tế qua internet, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo. Đây vừa là cơ hội quảng bá hình ảnh đất nước, vừa là thách thức khi thông tin sai lệch có thể tác động nhanh chóng đến nhận thức công chúng. Vì vậy, số hóa dữ liệu và xây dựng cơ sở tri thức đáng tin cậy là yêu cầu cấp thiết."
Công nghệ số hỗ trợ bảo vệ di sản
GS.TS Trịnh Sinh dẫn chứng câu chuyện về ấn vàng "Hoàng đế chi bảo" của triều Nguyễn. Khi hiện vật được đưa về Việt Nam, trên mạng xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng đó là hàng giả. Nhờ các nguồn tư liệu lịch sử được số hóa, giới nghiên cứu đã nhanh chóng tra cứu, đối chiếu và phản biện bằng căn cứ khoa học. Ông nhấn mạnh: "Công nghệ số không chỉ phục vụ lưu trữ mà còn hỗ trợ xác thực, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Di sản muốn được bảo vệ hiệu quả phải được số hóa và truyền thông chủ động."
Giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam trong cạnh tranh sức mạnh mềm
Theo GS.TS Trịnh Sinh, giá trị cốt lõi cần gìn giữ là di sản văn hóa vật thể và phi vật thể - phần hồn cốt của dân tộc. Trong bối cảnh cạnh tranh bằng sức mạnh mềm, di sản trở thành nguồn lực cho du lịch, công nghiệp văn hóa và quảng bá quốc gia. Lấy trống đồng Đông Sơn làm ví dụ, ông cho rằng những di sản này cần được kiểm kê, số hóa, bảo tồn và phát huy bằng truyền thông hiện đại. "Chỉ khi di sản hiện diện trong đời sống hôm nay, chúng ta mới chuyển hóa giá trị truyền thống thành sức mạnh mềm."
Di sản sống trong đời sống hiện đại và giới trẻ
Để di sản thực sự sống, cần giúp người trẻ hiểu và yêu giá trị đó. GS.TS Trịnh Sinh cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận: không chỉ giới thiệu hiện vật mà phải kể những câu chuyện hấp dẫn. Việt Nam có nhiều chất liệu để xây dựng phim ảnh, phim tài liệu, chương trình truyền thông và nội dung số về các triều đại, nhân vật lịch sử, cổ vật và di sản. Khi được chuyển tải bằng ngôn ngữ hiện đại, gần gũi và giàu cảm xúc, người trẻ sẽ chủ động tiếp cận và lan tỏa.
Thách thức giữ gìn bản sắc văn hóa trong thời đại mạng xã hội
GS.TS Trịnh Sinh nhấn mạnh: "Thách thức lớn nhất không phải là sự xuất hiện của văn hóa nước ngoài, mà là chúng ta chưa xây dựng và truyền tải đầy đủ hệ giá trị cốt lõi của bản sắc văn hóa Việt Nam." Ông khẳng định, trong lịch sử, cha ông luôn ý thức gìn giữ bản sắc qua ngôn ngữ, phong tục, tập quán. Ngày nay, trong hội nhập quốc tế và không gian số, yêu cầu đó càng quan trọng. "Muốn hội nhập không hòa tan, cần nhận diện rõ giá trị làm nên bản sắc, bồi đắp niềm tự hào văn hóa và truyền lại cho thế hệ trẻ. Một nền văn hóa chỉ giữ được sức sống khi hiểu rõ mình là ai, có hệ giá trị riêng và tự tin đối thoại với thế giới."
Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư! NGỌC ĐINH
