Rau xương cá (Myosoton aquaticum, Stellaria aquatica) là loại cây mọc hoang ven ruộng, nơi ẩm thấp, được người dân một số vùng quê sử dụng làm thực phẩm và dược liệu. Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, cây có thân cành phân nhánh nhiều, hình dáng giống bộ xương cá nên có tên gọi như vậy. Trước đây, rau xương cá thường được hái vào mùa xuân hoặc đầu hè ở các vùng nông thôn miền Bắc. Hiện nay, dù không phổ biến như rau cải hay rau muống, loại rau sạch tự nhiên này vẫn được nhiều người tìm kiếm.
Chế biến và hương vị
Phần ngọn và lá non của rau xương cá thường được luộc, nấu canh hoặc xào. Rau có vị ngọt nhẹ, mềm và dễ ăn. Tại một số địa phương, người dân còn nấu rau với tôm hoặc thịt băm để tăng hương vị.
Công dụng theo y học cổ truyền
Theo y học cổ truyền, rau xương cá có vị ngọt, tính mát, thường được dùng để thanh nhiệt, lợi tiểu, giảm viêm và hỗ trợ các trường hợp tiểu buốt, tiểu rắt hoặc viêm đường tiết niệu nhẹ. Người dân còn dùng cây tươi nấu nước uống trong những ngày nắng nóng hoặc khi cơ thể có cảm giác 'nóng trong'. Đây là những kinh nghiệm dân gian được lưu truyền từ lâu.
Góc nhìn khoa học hiện đại
Tiến sĩ Phương cho biết, các nghiên cứu bước đầu cho thấy cây xương cá chứa flavonoid, saponin, acid phenolic và một số hợp chất chống oxy hóa. Thực nghiệm ghi nhận chiết xuất từ cây có hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa và lợi tiểu ở mức độ nhất định, phù hợp với kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, hiện vẫn thiếu các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trên người.
Lưu ý khi sử dụng
Chuyên gia nhấn mạnh: “Nếu chỉ có những biểu hiện nhẹ như nóng trong hoặc muốn bổ sung rau xanh trong bữa ăn thì người dân có thể lựa chọn rau xương cá. Nhưng nếu có các triệu chứng như sốt, đau vùng hông lưng, tiểu ra máu hoặc viêm đường tiết niệu tái phát thì cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị. Rau xương cá không thể thay thế kháng sinh hoặc các phương pháp điều trị chuyên khoa.” Do cây mọc hoang ở nơi ẩm thấp, cần chọn nguồn thu hái sạch, tránh khu vực ô nhiễm hoặc có sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Người có cơ địa lạnh hoặc đang tiêu chảy không nên ăn quá nhiều trong thời gian ngắn.
