Kỳ vọng và băn khoăn từ quy hoạch tầm nhìn 100 năm
Hà Nội từng có nhiều lần quy hoạch, nhưng chưa bao giờ có quy hoạch với tầm nhìn xa như thế. Do đó, người dân kỳ vọng rất lớn về không gian mình sinh sống hôm nay sẽ thế nào; đồng thời cũng băn khoăn về những giá trị cốt lõi của Hà Nội sẽ ra sao. Quyết định số 2512/QĐ-UBND (ngày 13/5/2026) của Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm nêu rõ: “Đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế-xã hội”, “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển.
Giá trị cốt lõi: Di sản văn hóa và “làng trong phố”
Giá trị cốt lõi của Hà Nội là một đô thị giàu giá trị lịch sử-văn hóa, nơi những giá trị di sản hiển hiện khắp nơi. Đơn cử như đường La Thành, đường Hoàng Hoa Thám chính là vòng tường thành của kinh thành Thăng Long trước kia. Các phường Ba Đình, Ngọc Hà, Cửa Nam... hôm nay trước kia cũng là những ngôi làng. “Làng trong phố” là một “đặc sản” của đô thị Hà Nội. Trong đó, có những địa bàn mà dấu ấn làng để lại những “nét duyên” trên phố, thí dụ như loạt cổng làng dọc đường Thụy Khuê ven hồ Tây ngày nay.
Cụ thể hóa quy hoạch: Giữ gìn và cải tạo
Những giá trị ấy trong Quy hoạch sẽ được cụ thể hóa như thế nào trong 5 năm tiếp theo là điều nhiều người chờ đợi với câu hỏi: Cái gì tiếp tục được lưu giữ, cái gì cần phải cải tạo, cái gì phải thay mới? Giá trị cốt lõi của Hà Nội là một đô thị giàu giá trị lịch sử-văn hóa, nơi những giá trị di sản hiển hiện khắp nơi.
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng: Biểu tượng của Hà Nội mới
Trong Quy hoạch, có một không gian mà hàng triệu người dân Thủ đô cũng như cả nước quan tâm, đó là Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Ở nơi này, giá trị lịch sử luôn hiện hữu. Đó là những vùng đất cổ có lịch sử lâu dài gắn với giá trị văn hiến nghìn năm như vườn đào Nhật Tân, làng gốm Bát Tràng, hay dinh Bồ Đề - nơi năm xưa lãnh tụ khởi nghĩa Lam Sơn Lê Lợi đóng quân. Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ đại diện cho một “Hà Nội mới”. Thành phố nêu rõ quan điểm “kết hợp bảo tồn, phát huy bản sắc truyền thống”.
Bài toán “làng lên phố”: Xung đột văn hóa-kiến trúc
Trên thực tế, “làng lên phố” là một chu trình đã, đang và sẽ diễn ra. Bây giờ, câu chuyện là phải xử lý không gian “làng lên phố” ở đây như thế nào để không tạo ra xung đột về văn hóa-kiến trúc giữa cũ và mới như đã từng xảy ra ở nhiều nơi, mà Phố cổ Hà Nội là một điển hình. Những miền đất cổ sẽ đại diện cho một Hà Nội với bề dày văn hóa. Nhưng cũng phải cân nhắc kỹ, không gian nào cần giữ lại, không gian nào cần tái thiết, bởi nhiều vùng đất cổ cũng đã từng rơi vào tình trạng phát triển tự phát, lấn chiếm nhiều năm.
Tái thiết hài hòa: Giữa bê tông và di sản
Bên cạnh đó, khi tái thiết, rất cần cân nhắc kỹ các không gian để tạo nên nhịp điệu hài hòa. Một ngôi làng cổ như Bát Tràng không nên bị bao vây bởi những công trình bê-tông cao ngất. Một không gian vườn đào Nhật Tân sẽ trở thành “lẵng hoa” vô giá cho đô thị mới nếu được nghiên cứu, phát triển hợp lý. Đó là bài toán không dễ, nhưng xử lý được điều đó thì mới thật sự xứng tầm, để trăm năm sau, là sự phát huy giá trị, kế thừa di sản của nghìn năm trước.
