Bộ sách Nếp cũ gồm bốn cuốn: Con người Việt Nam, Tín ngưỡng Việt Nam, Làng xóm Việt Nam, Hội hè đình đám, cung cấp những hiểu biết cần thiết về cội nguồn dân tộc, phong tục tập quán và lễ nghĩa phong hóa của ông cha ta. Tác giả Toan Ánh, NXB Trẻ.
Ý nghĩa ngày giỗ của người Việt
Ngày giỗ là ngày kỷ niệm người đã khuất, là chung thân chi tang, thể hiện lòng hiếu kính của con cháu đối với ông bà tổ tiên. Dù theo tôn giáo nào, người Việt đều có thể làm giỗ mà không trái với giáo lý.
Giỗ theo đạo Thiên Chúa
Người Thiên Chúa giáo cũng làm giỗ nhưng có khác biệt: họ xin lễ tại nhà thờ để cầu nguyện cho linh hồn người chết, ở nhà làm cỗ mời khách. Ngày tiên thường, họ đi viếng mộ, đắp mộ và đặt vòng hoa. Những gia đình khá giả còn dựng rạp tổ chức linh đình.
Cúng giỗ trên chùa
Nhiều Phật tử làm giỗ tại chùa thay vì ở nhà. Nhà chùa phụ trách cỗ chay, có tăng ni đọc kinh siêu độ cho người khuất. Người ta tin rằng những câu kinh có thể làm nhẹ tội lỗi. Ngày nay, người thành phố thường chọn cách này vì nhà chật chội, tiện lợi cho việc mời khách.
Giỗ họ và giỗ Tổ
Mỗi họ có một ông Tổ chung, ngày giỗ ông Tổ gọi là giỗ họ hay giỗ Tổ. Trưởng tộc lo việc tổ chức, các ngành trong họ đều đóng góp. Của hương hỏa của tổ tiên để lại được dùng vào việc tế tự, không được bán. Mỗi họ có nhà thờ Tổ, giỗ Tổ được cử hành tại đó.
Con cháu đều góp giỗ, tiền thừa dùng sắm sửa tự khí hoặc trang hoàng nhà thờ. Trưởng các ngành chi họ đều có mặt. Nhiều họ lớn mời phường bát âm tới tế lễ. Tiền góp giỗ tính theo đầu người, chỉ đàn ông trên 18 tuổi phải nộp, đàn bà và trẻ em được miễn. Có họ không cho con gái dự giỗ vì con gái lấy chồng thuộc họ khác, chỉ con dâu mới được tham dự.
Sau nghi lễ và bữa ăn, các trưởng chi họp bàn công việc. Ngày giỗ họ không mời khách, chỉ con cháu trong họ cúng lễ và ăn uống. Vì con cháu đông nên ngày giỗ họ thường linh đình. Có họ to tổ chức như hội, mời phường chèo, múa rối tới biểu diễn.
Ngày giỗ họ là dịp duy nhất trong năm để cả họ họp mặt, các vị cao niên kể cho con cháu nghe công trạng của ông Tổ, khơi dậy niềm tự hào và noi gương.
Nghi thức truyền đời
Dù cỗ bàn linh đình, đồ lễ trang trọng, nếu con cháu chỉ đặt lên bàn thờ mà không thỉnh mời các cụ, ắt hẳn các cụ không phối hưởng. Người Việt có hàng trăm lý do để đi chùa, từ phơi lúa, cầu nguyện đến sinh hoạt cộng đồng. Chùa gắn bó mật thiết với người Việt hơn một nơi thực hành tín ngưỡng.
