Tỉnh Đồng Tháp đang triển khai đề án bảo tồn sếu đầu đỏ giai đoạn 2022-2032, với mục tiêu phục hồi đàn sếu thông qua tiếp nhận, nuôi dưỡng và tái thả về tự nhiên, hướng đến xây dựng quần thể phát triển bền vững tại Vườn quốc gia Tràm Chim.
Đưa sếu trở lại Tràm Chim
Những năm gần đây, số lượng sếu trở về Tràm Chim rất thấp, có năm không có cá thể nào. Theo Hội Sếu quốc tế, đàn sếu ở Campuchia và Việt Nam suy giảm nghiêm trọng, từ khoảng 800 cá thể năm 2010 xuống còn chưa đến 200 cá thể (số liệu tháng 5/2022). Với đà suy giảm hiện nay, sếu hoang dã đối diện nguy cơ tuyệt chủng gần.
Sếu đầu đỏ là loài chim đặc hữu, niềm tự hào của vùng Đồng Tháp Mười. Vườn quốc gia Tràm Chim rộng 7.313 ha, là hệ sinh thái đất ngập nước còn sót lại, được công nhận là khu Ramsar thứ tư của Việt Nam và thứ 2.000 thế giới năm 2012. Vườn là điểm đến quan trọng trong hành trình di cư của sếu đầu đỏ.
Nguyên nhân và giải pháp
Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và Hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Tràm Chim Đoàn Văn Nhanh cho rằng nguyên nhân cốt lõi là biến đổi khí hậu, thay đổi thủy văn dòng Mê Kông, suy giảm sinh cảnh và thức ăn tự nhiên. Địa phương cần hành động khẩn cấp để cứu loài chim và phục hồi hệ sinh thái.
Từ năm 2022, tỉnh Đồng Tháp triển khai đề án “Bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim giai đoạn 2022-2032”. Mục tiêu giai đoạn 2022-2028 tiếp nhận 30 cá thể sếu từ Thái Lan về nuôi và thả về tự nhiên. Trong 10 năm, vườn sẽ nuôi dưỡng và thả khoảng 100 cá thể, hy vọng đàn sếu tự sinh sản và sống quanh năm.
Đến nay, tỉnh đã tiếp nhận 12 cá thể sếu đầu đỏ từ Thái Lan. Giám đốc Vườn quốc gia Tràm Chim Nguyễn Văn Lâm cho biết: "Căn cứ Biên bản ghi nhớ giữa UBND tỉnh Đồng Tháp, Hội Sếu quốc tế, Hiệp hội Vườn thú Việt Nam và Tổ chức Công viên động vật học Thái Lan, chương trình đã đạt kết quả tích cực. Hàng năm, Hội Sếu quốc tế cử chuyên gia tập huấn kỹ thuật chăm sóc sếu và phục hồi hệ sinh thái tại chỗ."
Chỉ dấu hệ sinh thái ở Tràm Chim
Sếu đầu đỏ là chỉ dấu hệ sinh thái. Sự hiện diện của sếu phản ánh môi trường sống đủ chất lượng với hệ động thực vật phong phú. Ông Đoàn Văn Nhanh cho biết thêm: "Qua 4 năm, nỗ lực cải tạo sinh cảnh, phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước, triển khai giải pháp khoa học và hợp tác quốc tế đã mang lại tín hiệu tích cực."
Hiện, diện tích quần xã lúa ma đạt khoảng 600 ha, tăng 139 ha; quần xã năng kim, nguồn thức ăn quan trọng của sếu, đạt gần 148 ha. Vườn kiểm soát loài ngoại lai xâm lấn, cải tạo ao hồ, hoàn thiện môi trường sinh thái phục vụ bảo tồn. Mô hình lúa sinh thái vùng đệm triển khai tại xã Tràm Chim và Tam Nông với hơn 312 ha, thu hút 41 hộ dân tham gia.
Kết hợp bảo tồn và sinh kế
Thạc sĩ Nguyễn Hoài Bảo, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM đánh giá: "Để sếu trở về cần tạo ra một 'mảnh đất lành', môi trường trong sạch. Việc cải tạo, phục hồi hệ sinh thái, xây dựng mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững (lúa) cần kết hợp bảo đảm sinh kế người dân và môi trường vùng nuôi thả sếu." Ông nhấn mạnh công cuộc phục hồi phải là câu chuyện dài hơi, cần sự đồng hành và tin tưởng của người dân.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện cho biết: "Vườn quốc gia Tràm Chim cần sự chung tay của cộng đồng dân cư. Tỉnh mong muốn người dân chia sẻ trách nhiệm bảo vệ, bảo tồn hệ sinh thái. Việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái, giảm tác động môi trường là tín hiệu tích cực, góp phần tạo sinh cảnh phù hợp cho sếu đầu đỏ quay trở lại. Các đơn vị tiếp tục mở rộng mô hình cộng đồng tham gia bảo tồn, phát triển lúa sinh thái gắn với sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm."
