PGS.TS Bùi Hoài Sơn: 'VnExpress xây tủ sách là mô hình cần khuyến khích'
PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đã chia sẻ những quan điểm sâu sắc về văn hóa đọc trong bối cảnh hiện đại. Ông nhấn mạnh rằng việc xây dựng hệ sinh thái đọc thông qua thư viện, giao lưu tác giả và các chương trình cộng đồng như dự án "VnExpress xây dựng 25 tủ sách" là rất cần thiết để khuyến khích thói quen đọc sách, đặc biệt ở giới trẻ.
Đường sách Tết Bính Ngọ: Tín hiệu đáng mừng cho văn hóa đọc
Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ tại TP HCM đã thu hút hơn 1,1 triệu lượt khách và đạt doanh thu gần 8,2 tỷ đồng sau tám ngày. PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng đây là một tín hiệu đáng mừng, không chỉ về mặt thương mại mà còn về văn hóa. Ông nhận định: "Trong dòng người đến với Đường sách, chúng ta thấy sự hiện diện của đông bạn trẻ, những gia đình trẻ và cả các em nhỏ. Điều đó cho thấy văn hóa đọc, nếu được đặt trong một không gian trải nghiệm hấp dẫn, giàu cảm xúc và mang tính cộng đồng, vẫn có sức hút lớn."
Ông giải thích rằng với thế hệ hôm nay, đọc sách không chỉ là hành vi cá nhân mà còn là trải nghiệm xã hội. Các hoạt động như chụp ảnh, giao lưu tác giả và tham gia sáng tạo đã giúp "trải nghiệm hóa" và "không gian hóa" văn hóa đọc, làm cho nó trở nên gần gũi và hấp dẫn hơn. Những mô hình như Đường sách Tết không chỉ khuyến khích đọc mà còn tạo ra hệ sinh thái văn hóa quanh việc đọc, góp phần nuôi dưỡng con người tri thức và xây dựng xã hội học tập.
Khoảng cách từ sự kiện đến thói quen hàng ngày
Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn thừa nhận rằng dù các sự kiện như Đường sách Tết đông vui, sách vẫn chưa thực sự là bạn đồng hành hàng ngày của nhiều người. Nguyên nhân chính là sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các phương tiện giải trí số như điện thoại thông minh, mạng xã hội và video ngắn, vốn chiếm phần lớn thời gian rảnh của giới trẻ. Những nội dung này mang lại cảm giác nhanh chóng và dễ tiếp cận, trong khi đọc sách đòi hỏi sự kiên nhẫn, tư duy sâu và trạng thái tĩnh lặng.
Bên cạnh đó, môi trường đọc trong gia đình và nhà trường ở nhiều nơi chưa được coi trọng đúng mức. PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh: "Nếu trẻ em không được hình thành thói quen từ nhỏ, không được thấy cha mẹ, thầy cô coi đọc là một nhu cầu tự nhiên, rất khó để việc này trở thành một phần của đời sống khi trưởng thành." Ông kêu gọi xây dựng một "văn hóa đọc đời thường" nơi sách hiện diện ở gia đình, trường học và nơi làm việc.
Rào cản và giải pháp cho văn hóa đọc
Ông chỉ ra rào cản lớn nhất không phải là thiếu sách mà là thiếu môi trường và động lực đọc. Áp lực thời gian và nhịp sống nhanh khiến việc dành thời gian cho đọc sâu trở nên khó khăn, đặc biệt với giới trẻ có thói quen tiếp nhận thông tin từ "đọc dài" sang "lướt nhanh". Rào cản thứ hai là sự thiếu hụt các thiết chế văn hóa đọc ở cơ sở, như thư viện trường học và cộng đồng còn nghèo nàn, thiếu hấp dẫn.
Để thúc đẩy niềm yêu thích đọc sách, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên, ông đề xuất:
- Gia đình đóng vai trò nền tảng bằng cách tạo góc sách và thói quen tặng sách.
- Nhà trường đổi mới cách tiếp cận thông qua giờ đọc tự do, câu lạc bộ sách và hoạt động sáng tạo.
- Tận dụng công nghệ như nền tảng đọc sách số, audiobook và cộng đồng trực tuyến để hỗ trợ.
- Xây dựng hệ sinh thái đọc từ thư viện thân thiện đến sự kiện giao lưu tác giả.
Dự án VnExpress xây dựng 25 tủ sách: Ý nghĩa sâu sắc
PGS.TS Bùi Hoài Sơn đánh giá cao dự án xây dựng 25 tủ sách cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở ở các điểm trường khó khăn do VnExpress triển khai nhân kỷ niệm 25 năm thành lập báo. Ông cho rằng đây là sáng kiến có ý nghĩa sâu sắc, không chỉ ở số lượng sách được trao tặng mà còn ở cơ hội mở ra cho trẻ em vùng khó khăn. "Một cuốn sách hay có thể khơi dậy trí tò mò, nuôi dưỡng khát vọng, thậm chí thay đổi quỹ đạo cuộc đời của một đứa trẻ," ông nói.
Ông nhấn mạnh rằng dự án góp phần thu hẹp khoảng cách tri thức giữa các vùng miền và thể hiện trách nhiệm xã hội của báo chí trong việc đồng hành phát triển con người. Ông kỳ vọng dự án không chỉ dừng lại ở việc trao tặng sách mà tạo ra "hạt nhân văn hóa đọc" trong các nhà trường, với hoạt động đọc chung và giới thiệu tác phẩm để hiệu ứng lan tỏa lớn hơn.
Duy trì thói quen đọc trong cuộc sống bận rộn
Với công việc bận rộn, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ ông luôn cố gắng giữ thói quen đọc sách như một phần tự nhiên của đời sống. Ông đọc bất cứ khi nào có thể, từ khoảng thời gian ngắn giữa các cuộc họp đến lúc di chuyển hay tập thể dục. Ông chủ yếu quan tâm đến sách về văn hóa, quản lý văn hóa và lịch sử, tin rằng đọc sách giúp duy trì khả năng tư duy sâu và độc lập trong thời đại thông tin nhanh.
Ông kết luận: "Có lẽ, điều quan trọng nhất không phải đọc nhiều hay ít mà là duy trì được thói quen đều đặn, để tri thức trở thành một người bạn đồng hành bền bỉ trong suốt cuộc đời."
