Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng để hạt gạo Việt tạo ra giá trị cao hơn, không thể chỉ dựa vào sản lượng hay kim ngạch mà cần xây dựng thương hiệu bằng văn hóa, câu chuyện và bản sắc của từng vùng đất.
Xuất khẩu gạo 6 tháng đầu năm: Sản lượng tăng, giá trị giảm
Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo, thu về 2,38 tỷ USD, tăng 9,9% về khối lượng nhưng giảm 2,5% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 45% thị phần. Trung Quốc đứng thứ hai với 19,4%, tiếp đến là Ghana với 8,5%.
Đáng chú ý, trong khi giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh 87%, xuất khẩu sang Philippines lại giảm 3,8%, còn thị trường Ghana giảm tới 24,7% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này cho thấy ngành gạo tiếp tục duy trì đà tăng về sản lượng xuất khẩu nhưng giá bán bình quân giảm, khiến giá trị mang lại cho doanh nghiệp và người trồng lúa chưa tương xứng.
Gạo Việt cạnh tranh bằng giá, thiếu câu chuyện văn hóa
Theo nhiều chuyên gia, thực trạng sản lượng tăng nhưng giá trị giảm cho thấy gạo Việt vẫn chủ yếu cạnh tranh bằng giá, trong khi giá trị thương hiệu và khả năng gia tăng giá trị của sản phẩm còn hạn chế. Đề cập đến vấn đề này tại lễ tổng kết và trao giải Cuộc vận động sáng tác "Lúa gạo Việt - Nguồn cội và tương lai" diễn ra chiều 2/7, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng Việt Nam là cái nôi của nền văn minh lúa nước, nhưng nhiều năm qua vẫn chủ yếu nhìn hạt gạo dưới góc độ sản lượng, xuất khẩu và kim ngạch.
Theo ông, điều còn thiếu là những giá trị văn hóa được gửi gắm trong mỗi hạt gạo. Ông Hoan lấy ví dụ về thương hiệu gạo Thai Hom Mali của Thái Lan. Theo ông, điều làm nên giá trị của sản phẩm không chỉ là chất lượng mà còn ở cách quốc gia này kể câu chuyện về văn hóa, con người và bản sắc gắn với hạt gạo.
“So với nhiều quốc gia khác, họ không chỉ bán gạo mà còn mang theo văn hóa, âm nhạc, ẩm thực và cảm xúc. Chúng ta trở lại với niềm tự hào quốc gia về hạt gạo, nâng tầm lúa gạo Việt bằng văn hóa và nghệ thuật”, ông Lê Minh Hoan chia sẻ.
Khai thác câu chuyện vùng miền để nâng tầm thương hiệu
Theo ông Hoan, mỗi vùng trồng lúa của Việt Nam đều sở hữu những câu chuyện riêng cần được khai thác để gia tăng giá trị cho nông sản. Từ những thửa ruộng bậc thang vùng Tây Bắc đến Đồng bằng sông Cửu Long, hạt gạo không chỉ là lương thực mà còn chứa đựng ký ức, phong tục, tập quán và bản sắc của từng vùng đất. Tuy vậy, nhiều địa phương vẫn chưa biết cách kể câu chuyện về nông sản của mình, trong khi đây chính là yếu tố giúp tạo nên sự khác biệt và nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế.
Theo ông Lê Minh Hoan, các tổ chức, hiệp hội ngành hàng có thể đóng vai trò kết nối văn hóa với sản phẩm thông qua việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đến gần hơn với vùng nguyên liệu, từ đó khơi gợi và phát huy những giá trị đặc trưng của từng địa phương.
“Tôi vẫn đau đáu trước câu chuyện giá trị và thu nhập của người trồng lúa. Chúng ta cần đặt câu hỏi giữ đất lúa hay giữ người trồng lúa. Muốn vậy phải tạo thêm những giá trị vô hình cho hạt gạo, chứ không chỉ dừng lại ở giá trị hữu hình”, ông Hoan nói.
Cuộc vận động sáng tác 'Lúa gạo Việt - Nguồn cội và tương lai'
Cũng với mục tiêu khơi dậy niềm tự hào về hạt gạo Việt cũng như truyền cảm hứng sáng tạo đến cộng đồng, từ giữa tháng 5/2025, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (Vietrisa) phát động cuộc vận động sáng tác “Lúa gạo Việt - Nguồn cội và tương lai”, thu hút đông đảo nhà văn, nhạc sĩ, nông dân và doanh nghiệp trong ngành hàng lúa gạo tham gia.
Sau một năm phát động, cuộc thi nhận được hơn 1.300 tác phẩm của hơn 500 tác giả tham dự. Qua các vòng chấm chọn, Ban tổ chức đưa vào chung khảo 20 ca khúc, 43 tác phẩm văn xuôi và 60 tác phẩm thơ. Đây là những tác phẩm không chỉ phản ánh vẻ đẹp của đồng ruộng, người nông dân mà còn khơi gợi niềm tự hào về nền văn minh lúa nước Việt Nam. Qua đó, góp phần xây dựng thương hiệu lúa gạo Việt Nam trên thị trường cũng như trong đời sống người tiêu dùng.
