Hơn 120 năm tồn tại, Nhà trăm cột tại xã Long Hựu, tỉnh Tây Ninh vẫn giữ gần như nguyên vẹn vẻ đẹp kiến trúc nhà rường Huế với hệ thống cột gỗ quý cùng những đường chạm khắc tinh xảo.
Kiến trúc độc đáo giữa lòng Tây Ninh
Tọa lạc tại xã Long Hựu, tỉnh Tây Ninh, Nhà trăm cột là một công trình kiến trúc độc đáo, được xây dựng theo cảm hứng từ nhà rường Huế. Điểm nhấn của ngôi nhà là hệ thống hơn 100 cột gỗ được bố trí khắp khuôn viên, tạo nên vẻ đẹp bề thế và tinh xảo.
Lịch sử hình thành và tên gọi
Bà Trần Thị Ngõ (79 tuổi), chủ nhân hiện tại của Nhà trăm cột, cho biết công trình được ông nội bà là Trần Văn Hoa, từng giữ chức Hội đồng quận Cần Đước, tỉnh Gia Định (thời Pháp thuộc), khởi công xây dựng từ năm 1898. Sau 2 năm thi công và 3 năm chạm khắc, ngôi nhà mới hoàn thiện.
Theo bà Ngõ, tên gọi "Nhà trăm cột" do ông Hội đồng Hoa đặt và đã trở thành cách gọi quen thuộc của người dân địa phương qua nhiều thế hệ. Thực tế, công trình có tổng cộng 120 cột, bao gồm 68 cột chính hình tròn và 52 cột phụ hình vuông.
Chất liệu gỗ quý và chạm khắc tinh xảo
Trải qua hơn 120 năm, Nhà trăm cột vẫn giữ được nét bề thế và vững chãi. Hơn 60 cột gỗ trong nhà được làm từ các loại gỗ quý như cẩm lai, gõ đỏ, căm xe, đến nay vẫn bền chắc, hầu như không bị mối mọt.
Các đòn tay, kèo và khung gỗ trong nhà được chạm khắc tinh xảo với nhiều hoa văn cầu kỳ. Bà Ngõ cho biết, để xây dựng công trình, ông Hội đồng Hoa đã trực tiếp đến kinh thành Huế thuê khoảng 15 người thợ lành nghề về Long Hựu thi công và thực hiện các hạng mục chạm trổ.
Kết cấu và diện tích
Khu vực bếp cũng được xây dựng với hệ thống hàng chục cột gỗ, góp phần nâng đỡ kết cấu và tạo sự vững chắc cho toàn bộ công trình. Nhà trăm cột có diện tích xây dựng 882m2, nằm trong khuôn viên rộng gần 4.900m2. Mặt tiền công trình hướng Tây Bắc.
Công trình được xây dựng theo kết cấu 3 gian, 2 chái, mái lợp ngói âm dương truyền thống. Phía sau nhà là khoảng sân rộng, từng là nơi sinh hoạt chung của các thành viên trong gia đình.
Nền nhà được lát bằng gạch tàu lục giác nung từ đất sét truyền thống. Loại gạch này có thiết kế sáu cạnh đối xứng, không chỉ tạo vẻ đẹp cổ kính mà còn có khả năng chống trơn trượt và điều hòa nhiệt độ hiệu quả.
Dấu ấn nhà rường Huế thời Nguyễn
Kiến trúc Nhà trăm cột mang đậm dấu ấn nhà rường Huế thời Nguyễn. Công trình được xây dựng theo kết cấu xuyên trính – một dạng kết cấu truyền thống đặc trưng của nhà rường, thể hiện sự tinh xảo trong kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật kiến trúc xưa.
Di tích quốc gia và bảo tồn
Ngày 27/9/1997, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng Nhà trăm cột là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
Từ khi hoàn thành đến nay, Nhà trăm cột đã trải qua ba lần trùng tu nhằm bảo tồn các giá trị kiến trúc nguyên bản. Công trình được xem là một trong những dấu ấn tiêu biểu, phản ánh đời sống văn hóa, kiến trúc và lịch sử vùng đất Nam Bộ vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
