Dự án cao tốc trị giá 710 triệu USD tại Quảng Tây, Trung Quốc, đã bị đình chỉ sau chiến dịch phản đối mạnh mẽ từ người dân nhằm bảo vệ bãi bùn ven biển, nơi cư trú của loài chim rẽ mỏ thìa quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
Dự án cao tốc gây tranh cãi
Được phê duyệt vào ngày 30 tháng 4 vừa qua, dự án cao tốc tại Quảng Tây dài khoảng 47 km, chạy dọc theo bờ biển, nhằm rút ngắn thời gian di chuyển giữa các làng mạc và Bắc Hải, một thành phố cảng ở bờ biển phía nam của tỉnh. Tổng vốn đầu tư lên tới 5,1 tỷ nhân dân tệ (tương đương 710 triệu USD), với thời gian xây dựng dự kiến kéo dài ba năm.
Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường công bố ngày 7 tháng 4, dự án sẽ chiếm dụng hơn 24 ha "sinh cảnh quan trọng" và "các vùng sinh thái nhạy cảm" như rừng ngập mặn. Những khu vực này là nơi có gần 20.000 cá thể chim thuộc 46 loài dừng lại nghỉ ngơi trong mùa di cư và mùa đông. Đáng chú ý, trong số đó có chim rẽ mỏ thìa, loài nằm trong danh sách nguy cấp và trên toàn thế giới chỉ còn 443 cá thể.
Phản ứng từ cộng đồng
Li Jiahe, 24 tuổi, sinh viên Trung Quốc đang theo học ngành kỹ thuật tại Hà Lan, là một trong những người đầu tiên hành động. Trên màn hình điện thoại của anh là hình ảnh một chú chim nhỏ màu trắng với sọc màu nâu và chiếc mỏ rộng màu đen. Li dừng lướt màn hình, nhíu mày khi biết loài chim này còn hiếm hơn cả gấu trúc và đang được bảo hộ ở mức cao nhất tại Trung Quốc. Anh đã gửi vô số email, thư từ và gọi điện thoại phản đối dự án tới chính quyền địa phương.
“Tôi không biết kết quả cuối cùng sẽ như thế nào,” Li nói với Sixth Tone. “Chúng tôi đều là những người bình thường. Chúng tôi nhỏ bé. Nhưng nếu chúng tôi có thể nâng cao nhận thức và gieo mầm trong tâm trí mọi người, đó đã là một điều tốt rồi.”
Liu Yang, 24 tuổi, chuyên viên pháp lý sống tại Quảng Tây, cũng tham gia. Ngoài giờ làm việc, Liu có sở thích ngắm chim và điều hành một nhóm ngắm chim trực tuyến với hơn 200 thành viên. Liu và các bạn liên tục gọi điện tới các cơ quan môi trường và gửi email đến chính quyền địa phương. "Chim chóc không thể tự lên tiếng. Chúng ta có trách nhiệm phải lên tiếng thay cho chúng", Liu nói.
Ý kiến chuyên gia
Giáo sư Ma Zhijun, nhà sinh thái học về chim tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, giải thích: "Rẽ mỏ thìa và nhiều loài chim bờ biển khác phụ thuộc rất lớn vào các vùng đất ngập nước bãi bùn ven biển trong suốt quá trình di cư và trú đông. Chúng cũng rất trung thành với các địa điểm cụ thể." Ông so sánh: "Đối với các loài chim, những vùng đất ngập nước này giống như các trạm tiếp nhiên liệu của máy bay. Nếu bạn phá hủy một trạm, máy bay không thể dừng ở đó và nhiên liệu từ chặng dừng trước đó sẽ không đủ. Kết quả là tai nạn sẽ xảy ra." Ông dẫn chứng việc cải tạo quy mô lớn các bãi triều ở Hàn Quốc năm 2006, khiến khoảng 90.000 cá thể rẽ lớn chết.
Jia Yifei, phó giáo sư về sinh thái và bảo tồn thiên nhiên tại Trung tâm Nghiên cứu Đường bay Đông Á - Australia thuộc Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh, cho biết rẽ mỏ thìa phụ thuộc vào các sinh cảnh trải dài ở hơn 10 quốc gia. Mỗi mùa thu, chúng di cư từ vùng đông bắc Siberia băng qua Hoàng Hải để đến các bãi trú đông ở miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Nam Á.
Quyết định đình chỉ và tương lai
Ngày 25 tháng 5, các cơ quan môi trường trung ương Trung Quốc đã tạm dừng kế hoạch này. Chính quyền tỉnh sau đó tuyên bố sẽ đánh giá các phương án thay thế, đồng thời tham khảo ý kiến từ các chuyên gia môi trường và công chúng.
Li và nhiều nhà hoạt động cảm thấy phấn khởi trước sự thay đổi, nhưng vẫn lo ngại về hiệu quả của việc nâng cao nhận thức cộng đồng trong giải quyết các vấn đề môi trường. Phó giáo sư Jia đánh giá quyết định đình chỉ cho thấy "một số ranh giới đỏ phải được tôn trọng". Theo ông, việc chuyển dịch tuyến đường đi vài km có thể bảo toàn cả mục tiêu giao thông lẫn sinh cảnh quan trọng.
Giáo sư Ma cho rằng bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế không phải lúc nào cũng xung đột. Ở một số vùng của Trung Quốc, bảo tồn chim đã giúp vùng nông thôn phát triển ngành du lịch ngắm chim, tạo ra nguồn thu nhập mới. Sở thích ngắm chim đang ngày càng phổ biến ở Trung Quốc với khoảng 340.000 thành viên tính đến năm 2023.
"Chúng tôi thường nói rằng với những loài chim nguy cấp như rẽ mỏ thìa, mỗi năm đều có thể là một trong những cơ hội cuối cùng để nhìn thấy chúng," Liu nói. "Tôi hy vọng các thế hệ tương lai có cơ hội được nhìn thấy những sinh vật đáng yêu này."
