Ngày vía thần Tài mùng 10 tháng Giêng: Nét đẹp tín ngưỡng trong văn hóa Việt
Ngày vía thần Tài mùng 10 tháng Giêng âm lịch từ lâu đã trở thành một dấu mốc quen thuộc và quan trọng trong đời sống tín ngưỡng của người Việt, đặc biệt được giới kinh doanh, buôn bán coi trọng. Theo quan niệm dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ, thần Tài được xem là vị thần cai quản tiền bạc, của cải, mang lại tài lộc dồi dào và sự hanh thông trong mọi công việc làm ăn. Chính vì vậy, vào ngày này, rất nhiều gia đình, cửa hàng và doanh nghiệp trên khắp cả nước đều chuẩn bị lễ cúng trang trọng, với mong muốn khởi đầu năm mới thuận lợi, buôn may bán đắt, công việc suôn sẻ và phát triển bền vững.
Năm 2026: Ngày vía thần Tài rơi vào thứ Năm, 26/2 Dương lịch
Năm nay, ngày lễ thiêng liêng này rơi vào thứ Năm, ngày 26 tháng 2 năm 2026 theo Dương lịch. Việc chuẩn bị mâm cúng ngày vía thần Tài vẫn giữ nguyên những nghi thức truyền thống, với các lễ vật cơ bản thể hiện sự thành tâm sâu sắc và ước nguyện chân thành về một năm đủ đầy, no ấm. Vào ngày này, nhiều gia đình Việt, đặc biệt là các hộ kinh doanh thường sắm lễ vật hoặc tự tay làm mâm cúng vía Thần Tài để thỉnh cầu một năm mới làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn và thịnh vượng.
Lễ vật cúng thần Tài: Không cần cầu kỳ nhưng phải phù hợp
Theo nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia phong thủy Phạm Đình Hải thuộc Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, lễ vật hoặc mâm cúng thần Tài cần được lựa chọn sao cho phù hợp với từng vị thần được thờ cúng như: Thổ thần (ông Địa), các vị nhân thần như Phạm Lãi, Triệu Công Minh, Quan Công hoặc Phật Di Lặc. Trong đó, ngoại trừ Phật Di Lặc (cúng cỗ chay), gia chủ có thể sắm cỗ mặn để cúng các vị còn lại. Chuyên gia Phạm Đình Hải nhấn mạnh, lễ vật hoặc mâm cúng ngày vía thần Tài không nhất thiết phải quá cầu kỳ mà được chuẩn bị tùy theo phong tục từng vùng miền và điều kiện cụ thể của từng gia đình.
Tuy nhiên, mâm cúng cần có đầy đủ các thành phần cơ bản như cơm canh, rượu nước và mâm ngũ quả tươi ngon. Đặc biệt không thể thiếu các lễ vật quan trọng là giấy ngũ sắc, đèn nến sáng và hoa tươi thơm ngát. Theo chuyên gia văn hóa Dương Hoàng Lộc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu tôn giáo, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), mâm cúng ngày vía thần Tài thường có bộ tam sên gồm 3 món tượng trưng cho trên cạn, dưới nước và sự sinh sôi nảy nở: Thịt lợn luộc hoặc thịt lợn quay thơm phức; tôm luộc hoặc cua tươi, trứng vịt (hoặc trứng gà) luộc chín.
Danh sách lễ vật chi tiết theo vùng miền
Ngoài ra, tuỳ theo văn hoá đặc trưng của mỗi vùng miền, mâm cúng ngày vía thần Tài sẽ có những lễ vật khác nhau nhưng có thể sẽ có thêm những món dưới đây:
- 1 con cá lóc nướng nguyên con (đặc biệt phổ biến với miền Nam)
- Hoa quả tươi đa dạng: Chuối, cam, xoài, thanh long, táo, dưa hấu…
- 1 lọ hoa tươi (có nụ, có hương thơm càng tốt)
- 1 bộ giấy tiền, vàng mã đầy đủ
- Thuốc lá (cả bao, có 2 điếu thuốc thò đầu ra)
- 1 đĩa gạo trắng tinh
- 1 đĩa muối hạt mặn mà
- 3 cốc nước sạch, 2 chén rượu thơm
- 2 cây đèn sáng, khay vàng giấy trang trọng
- 5 củ tỏi (mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, điềm xấu)
- Bát nước đầy rắc cánh hoa hồng ở trên (mang ý nghĩa giữ cho tiền bạc không bị trôi đi, thường được các gia đình đặt trên nền đất ngoài cùng ban thờ).
- Tượng Ông Cóc (đặt bên trái ban thờ với ý nghĩa đón sinh khí, tài lộc. Ban ngày quay tượng ra ngoài và tối quay vào trong).
Ngoài ra, mâm cúng vía thần Tài còn thường có các món phụ bổ sung như bánh bao hũ vàng, chả giò giòn rụm, xôi gấc đỏ thắm. Ngày vía thần Tài không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng sâu sắc mà còn phản ánh nét văn hóa truyền thống phong phú trong đời sống tinh thần của người Việt. Việc chuẩn bị mâm cúng đầy đủ, trang nghiêm thể hiện sự trân trọng đối với giá trị tinh thần và ước vọng chân thành về một năm làm ăn thuận lợi, phát triển bền vững và hạnh phúc.
Bài văn khấn và những lưu ý quan trọng sau khi cúng
Bên cạnh việc chuẩn bị mâm lễ và lựa chọn thời điểm cúng phù hợp, bài văn khấn cũng được nhiều gia đình quan tâm đặc biệt. Theo sách "Văn khấn cổ truyền Việt Nam", hiện có ba bài văn khấn cúng thần Tài thường được sử dụng phổ biến trong ngày vía thần Tài. Nội dung các bài khấn chủ yếu thể hiện lòng thành kính, lời cầu chúc cho công việc hanh thông, tài lộc ổn định và gia đạo bình an, hạnh phúc.
Lưu ý quan trọng sau khi cúng:
- Gạo, muối sau khi cúng xong thì bỏ vào trong lọ và để trong nhà, không nên đổ đi.
- Lộc cúng chỉ nên cho người trong nhà, không mang cho người ngoài.
- Rượu và nước sau khi cúng thì đem tưới xung quanh nhà.
- Bánh kẹo đã cúng xong thì giữ lại một nửa để ăn, một nửa đem đi phát lộc.
- Vàng thật thì nên cất giữ bên mình để lấy may, còn tiền vàng mã đem đốt ở ngoài cổng.
Nguyên tắc bày biện mâm cúng hợp phong thủy
Về nguyên tắc bày biện mâm cúng thần Tài sao cho hài hòa và hợp phong thủy, gia chủ nên lưu ý kỹ lưỡng: Phía bên trái bàn thờ đặt tượng thần Tài, phía còn lại đặt tượng ông Địa. Gạo, muối và nước được đặt ở giữa hai ông. Lọ hoa tươi nên đặt bên phải bàn thờ, phía bên kia đặt mâm quả tươi. Những lễ vật còn lại bạn có thể cân đối sắp xếp vào những vị trí trống sao cho phù hợp, gọn gàng và không gây cản trở việc di chuyển của mọi người trong gia đình.
