Nguyên Quán: Nơi Gốc Rễ Thiêng Liêng Trong Đời Sống Mỗi Người
Nguyên quán, hiểu một cách ngắn gọn, chính là nơi gốc rễ, là quê hương, là chốn quán thân mà bất cứ ai cũng có thể trở về bất kỳ lúc nào, kể cả khi đã mãn nguyện với cuộc đời. Hơn ba mươi năm trước, tôi đã viết truyện ngắn "Nguyên Quán" - một tác phẩm chứa đựng nhiều tâm tư và chiêm nghiệm về nơi chôn nhau cắt rốn của mỗi con người.
Câu Chuyện Cảm Động Về Người Phụ Nữ Và Lời Nguyền Từ Bỏ Quê Hương
Truyện ngắn kể về số phận một người phụ nữ xuất thân từ gia đình địa chủ sau cải cách ruộng đất. Bà buộc phải rời bỏ nguyên quán vì mất hết tài sản và mang trong lòng nỗi hận thù sâu sắc. Trong cơn phẫn uất, người phụ nữ đã thề sẽ không bao giờ trở lại mảnh đất quê hương.
Thế nhưng, câu chuyện buồn ấy lại có một cái kết đầy tính nhân văn. Dù lòng đầy sân hận và đã phát lời nguyền độc địa, bà vẫn nỗ lực vươn lên, gây dựng lại cơ đồ. Người con trai được sinh ra trong những ngày gian khó, lớn lên và trưởng thành, không thể hiểu nổi vì sao mẹ mình lại kiên quyết từ chối trở về quê cũ.
Mỗi chiều khi hoàng hôn buông xuống, bà lại đứng trên triền đê, đăm đăm nhìn về một hướng duy nhất - nơi nguyên quán mà bà đã từ bỏ. Dù quyết liệt xa lánh, người phụ nữ vẫn định hướng cho con trai trở thành kỹ sư nông nghiệp và bằng mọi cách đưa anh trở về đúng mảnh đất gốc rễ.
Hành Trình Hóa Giải Lời Nguyền Và Sự Thấu Hiểu Muộn Màng
Người con trai với năng lực và vị thế của mình đã mang lại nhiều thay đổi tích cực, đem nguồn lợi về cho làng quê nguyên quán. Tại đây, anh gặp được tình yêu nhưng lại bị mẹ ngăn cản vì những dích dắc của quá khứ - người anh yêu chính là con cháu của những người khiến mẹ anh sân hận ngày trước.
Sau này, người con trai đã hóa giải được lời nguyền, dù vẫn không thể lý giải vì sao mẹ mình lại quyết liệt từ bỏ quê hương đến thế. Chỉ đến khi người phụ nữ qua đời, để lại tấm chứng minh thư có dòng đề nguyên quán và di nguyện được trở về làng, người con trai mới thực sự hiểu rằng: mẹ anh, dù trải qua bao biến thiên cuộc đời, vẫn không thôi đau đáu hướng về quê cha đất tổ.
Anh đưa mẹ về làng, thực hiện di nguyện và hóa tấm chứng minh thư mẹ để lại, rắc vào huyệt mộ. Nguyên quán chính là như thế - thiêng liêng và gắn bó với mỗi một đời người.
Trải Nghiệm Cá Nhân: Sự Cắt Rời Và Ân Hận Muộn Màng
Tôi viết câu chuyện này cũng xuất phát từ những lý do riêng. Gia đình tôi nhiều đời đã sống ở Hà Nội, nhưng gốc rễ thực sự là dòng họ Phạm nhiều đời ở làng Xâm Dương, Ninh Sở, Hà Tây cũ. Thuở nhỏ, tôi thường được bố đưa về quê thăm họ hàng.
Chiến tranh bùng nổ, tôi được đưa về quê mẹ ở Hà Nam để sơ tán. Sau khi chiến tranh kết thúc, tôi trở lại Hà Nội học tập, lớn lên vào bộ đội rồi trở về đời thường. Cuộc sống mưu sinh bận rộn không cho tôi cơ hội trở về làng quê cũ.
Nhịp cầu kết nối tôi với nguyên quán - chính là bố tôi - bị tai biến nên ông không còn đủ minh mẫn để dẫn dắt con trai về quê hương bản quán. Gia đình không còn nhà cửa ở quê, mối liên hệ duy nhất chỉ còn là nghĩa địa dòng họ.
Ngày cha tôi qua đời, được đưa về làng, khi thấy họ hàng và dân làng ra tiễn đưa, tôi mới chợt nhận ra mình đã bị cắt rời khỏi nguồn cội từ lâu. Tôi ân hận và thấm thía vô cùng ý nghĩa của nguyên quán, của quê cha đất tổ.
Những Cuộc Tìm Về Và Nỗi Niềm Của Người Xa Xứ
Trong một chuyến đi châu Âu, khi ăn tối tại quán người Việt ở Brussels (Bỉ), tôi đã trò chuyện rất lâu với anh chồng chủ quán. Anh chia sẻ mình là người Bắc, theo bố mẹ di cư vào Nam năm 1954 rồi sang Bỉ trước khi chiến tranh kết thúc.
Khi được hỏi quê ở vùng nào, anh buồn bã trả lời rằng mình không còn quê. Anh từng cố gắng tìm về quê gốc theo những thông tin bố mẹ để lại nhưng không thành. Giờ đây sống yên ổn, có điều kiện, ước mơ lớn nhất của anh là tìm được quê gốc để sau này có nơi an nghỉ cuối cùng.
Sau năm 1975, khi đất nước thống nhất, nhiều người di tản ra nước ngoài. Hàng triệu người gốc Việt xa xứ đã trở về thăm quê hương, nhưng vẫn có những người mang niềm sân hận như nhân vật trong truyện ngắn của tôi và nguyện không bao giờ trở về.
Nguyên Quán Trong Bối Cảnh Hành Chính Hiện Đại
Theo Thông tư 55/2021/TT-BCA, cụm từ nguyên quán không còn được sử dụng trong giấy tờ hộ tịch và không được quy định trong các văn bản pháp luật hiện hành. Trên tấm căn cước công dân mới có gắn chip điện tử, mục quê quán đã thay thế cho nguyên quán.
Tuy nhiên, sự thay đổi về thiết chế hành chính này không làm giảm đi ý nghĩa thiêng liêng của nguyên quán. Các làng xã có thể được sáp nhập về mặt hành chính, nhưng làng quê với hồn cốt, bề dày thời gian cùng lịch sử dòng họ vẫn vẹn nguyên trong lòng mỗi người dân Việt.
Lời Kết: Nơi Neo Đậu Cuối Cùng Của Đời Người
Nguyên quán có thể không phải là nơi ta sinh ra, nhưng đó là nơi cha ông ta đã "chôn nhau cắt rốn". Đó chính là nơi gốc rễ, là quê, là quán, là chốn ta luôn có thể trở về bất cứ lúc nào, kể cả khi đã mãn nguyện với cuộc đời.
Lời nguyền nào rồi cũng có lời giải, thời gian và cuộc sống sớm muộn sẽ xóa nhòa mọi thứ. Cuối cùng, cái đích của đời người há chẳng phải là nơi gốc rễ của chính mình hay sao. Khi bị ngắt ra khỏi nguồn mạch, con người sẽ lãng quên và mất đi nhiều thứ quý giá. Nguyên quán chính là nơi để ta tìm về, để neo lại, để tìm thấy sự bình yên cuối cùng.
