Liên tiếp những ngày qua, nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang xảy ra mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất. Đặc biệt, mưa lớn kéo dài từ sáng 16/7 đến ngày 17/7/2026 trên địa bàn xã Mường Than, tỉnh Lai Châu đã gây lũ ống, lũ quét tại các bản Chít, Che Bó, Nậm Sáng, Sắp Ngụa, Ngà Phát, gây thiệt hại về người và tài sản; nhiều tuyến giao thông huyết mạch bị chia cắt, nhiều bản bị cô lập hoàn toàn.
Nguyên nhân chính gây lũ quét và sạt lở
Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia Hoàng Văn Đại cho biết, nguyên nhân chính là do ảnh hưởng của một vùng xoáy thấp nằm trên khu vực Bắc Bộ, hoạt động ở độ cao từ 1.500-5.000 m, gây mưa rất lớn. Lượng mưa quá lớn so với khả năng chống chịu của hạ tầng miền núi, kết hợp nước lũ dồn về từ thượng nguồn tăng đột biến và nền đất đã ngậm no nước từ những ngày trước, dẫn đến sạt lở, lũ quét và lũ ống.
Tác động của địa hình và địa chất
Các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, thạch học, vỏ phong hóa, thổ nhưỡng, thảm phủ, sử dụng đất, khí tượng, thủy văn của khu vực miền núi phía Bắc cũng là các tác nhân gây ra lũ quét, sạt lở đất. Đây vốn là khu vực nhạy cảm với nguy cơ lũ quét và sạt lở khi xảy ra mưa lớn kéo dài.
Thiệt hại và dự báo thời tiết
Mưa lớn đã làm 13 người thương vong và 4 người mất tích tại tỉnh Lai Châu, cùng nhiều thiệt hại về nhà ở, lúa, hoa màu, hệ thống giao thông tại Điện Biên, Sơn La. Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, từ nay đến đêm 20/7, khu vực vùng núi Bắc Bộ tiếp tục có mưa vừa, mưa to với lượng phổ biến 50-100mm, cục bộ trên 250mm. Cảnh báo nguy cơ mưa cường độ lớn trên 100mm/3 giờ. Từ đêm 20/7 đến 23/7, mưa rào và dông rải rác, tập trung vào chiều tối và đêm. Từ 24/7, mưa rào và dông vài nơi.
Khuyến cáo phòng tránh
Ông Hoàng Văn Đại khuyến cáo người dân vùng núi, ven suối, ven sườn đồi cần theo dõi sát các bản tin cảnh báo. Khi mưa to kéo dài, nếu thấy nước suối đục, dâng nhanh, tiếng động lạ trên núi hoặc nứt đất, cần nhanh chóng di chuyển đến nơi cao, an toàn; không ở lại nhà ven suối, chân taluy; không qua ngầm, tràn khi nước đang lên. Người dân cần dự trữ lương thực, nước uống, đèn pin và phối hợp với chính quyền địa phương.
Kiến nghị với cơ quan chức năng
Cơ quan khí tượng thủy văn kiến nghị các cơ quan chức năng rà soát các điểm nghẽn dòng, vị trí xung yếu để có biện pháp phòng tránh, ứng phó. Trước đó, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia đã dự báo mưa diện rộng từ 16-20/7, với lượng mưa 100-200 mm, cục bộ trên 350 mm. Cảnh báo lũ trên các sông Bắc Bộ từ tối 16/7 đến 21/7, đỉnh lũ trên sông suối nhỏ ở mức báo động 2-3, sông Thao, sông Lô, thượng lưu sông Thái Bình ở mức báo động 1-2.
