Trong khi nhiều nơi ở châu Âu oằn mình dưới đợt nắng nóng kỷ lục, Thụy Sĩ lại chứng kiến sự trở lại của một phương tiện giao thông đặc biệt: hàng nghìn người kết thúc ngày làm việc bằng cách nhảy xuống sông và bơi về nhà.
Dòng sông trở thành tuyến đường tan sở
Anh Lê Phát Đạt (kênh Lepada) ghi lại hình ảnh ở Lucerne: “Tất cả mọi người trong công ty kéo nhau về bằng đường sông. Họ đi xe đạp hoặc phương tiện công cộng đến công viên gần bờ sông, cuộn đồ vào túi chống nước và bơi về. Nước sông chảy khá xiết, trong vắt, mọi người thả mình theo dòng.” Đối với nhiều người Việt, điều này giống trải nghiệm du lịch hơn là cuộc sống thường ngày, nhưng ở Thụy Sĩ, bơi về nhà sau giờ làm đã trở thành một phần của mùa hè.
Tại các thành phố như Bern hay Basel, dòng sông Aare và Rhine uốn quanh khu dân cư. Người dân tan sở, thay đồ bơi, cất vật dụng vào túi chống nước wicklefisch – vừa giữ đồ khô vừa làm phao. Họ nhảy xuống sông, nằm ngửa thư giãn, trò chuyện với bạn bè hoặc ngắm thành phố từ góc nhìn khác. Khoảng thời gian từng bị lãng phí vì tắc đường trở thành nhịp sống chậm, di chuyển đồng thời là nghỉ ngơi. Nhiều gia đình đưa cả con nhỏ hoặc chó cưng xuống sông. Người Thụy Sĩ không xem đây là hoạt động đặc biệt, mà đơn giản như đi xe đạp hay tàu điện về nhà.
Không phải đặc sản của nắng nóng, mà là kết quả nhiều thập kỷ quy hoạch
Điều đáng kinh ngạc là họ có thể làm điều đó mỗi ngày mà không lo chất lượng nước. Từ những năm 1980, Thụy Sĩ đầu tư mạnh vào hệ thống xử lý nước thải, tách hoàn toàn nước sinh hoạt khỏi dòng sông và xây dựng các nhà máy xử lý hiện đại. Nhờ vậy, những con sông từng phục vụ công nghiệp được trả lại cho người dân. Hai bên bờ sông được bố trí cabin thay đồ, phòng tắm công cộng, nhà vệ sinh, bậc thang lên xuống và tay vịn sơn đỏ để người bơi tiếp cận bờ an toàn. Toàn bộ hệ thống giống như mạng lưới giao thông, nước là làn đường, bờ sông là nhà ga. Người dân xem bơi giữa thành phố là tiện ích công cộng được thiết kế dành cho họ.
Tuy nhiên, sự tự do chỉ tồn tại khi mọi người tuân thủ quy tắc nghiêm ngặt. Không phải đoạn sông nào cũng được phép bơi. Ở Bern, người dân không thể bơi xuyên suốt khu phố cổ vì có đập thủy điện cũ. Khu vực sau cầu Dalmazibrücke bị cấm do dòng nước nguy hiểm. Nếu bỏ lỡ điểm lên bờ cuối, người bơi có thể bị cuốn vào vùng không an toàn. Người bơi phải tuân theo luật giao thông đường sông: luôn giữ bên phải để nhường thuyền, phà. Tại các cây cầu, quy tắc bất thành văn là trước khi nhảy phải quan sát ngược dòng để chắc chắn không có ai trôi tới. Ý thức cộng đồng là điều mọi người ghi nhớ và tuân thủ, từ lối bơi, khoảng cách an toàn đến tôn trọng người khác.
Một dòng sông sạch không chỉ nhờ công nghệ
Nhiều người cho rằng điều đặc biệt nằm ở chất lượng nước, nhưng thực ra văn hóa bơi về nhà còn đến từ cách người dân nhìn nhận không gian công cộng. Họ tin rằng dòng sông thuộc về tất cả mọi người, và mỗi cá nhân có trách nhiệm giữ gìn, từ tuân thủ quy định, bảo vệ môi trường đến cư xử văn minh. Nhờ vậy, con sông trở thành không gian sống đúng nghĩa: người ta gặp nhau trên mặt nước, chào hỏi người xa lạ đang trôi ngang, trò chuyện vài câu rồi tiếp tục hành trình. Một cư dân Bern chia sẻ rằng trên phố mọi người khá kín đáo, nhưng dưới sông ai cũng cởi mở hơn – dòng nước rút ngắn khoảng cách giữa những người xa lạ.
Bơi về nhà ở Thụy Sĩ không chỉ là cách tránh nóng. Nó là kết quả của quy hoạch đô thị, ý thức cộng đồng và niềm tin rằng một thành phố đáng sống không chỉ đo bằng tòa nhà hiện đại hay giao thông phát triển, mà còn ở việc người dân tận hưởng thiên nhiên ngay giữa lòng đô thị. Trong khi nhiều nơi coi nắng nóng là thử thách, người Thụy Sĩ xem đó là tín hiệu bắt đầu mùa tan sở bằng đường sông – một nét văn hóa khiến nhiều người ước giá thành phố mình cũng có dòng sông sạch để thử một lần.
