Nepal: Quốc gia đón năm mới 2082 khi thế giới mới bước sang 2026
Trong khi Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới đang chuẩn bị đón Tết Bính Ngọ 2026, thì tại Nepal, người dân lại hướng đến thời khắc bước sang năm 2082 theo lịch Bikram Sambat. Sự chênh lệch thời gian đáng kinh ngạc này khiến Nepal trở thành một trong những quốc gia "đi trước" thế giới hơn nửa thế kỷ, tạo nên một nét văn hóa độc đáo hiếm có.
Lịch Bikram Sambat: Nguồn gốc và sự khác biệt
Lịch Bikram Sambat, còn được biết đến với tên gọi Vikram Samvat hay Bikram Samvat tùy theo cách phiên âm từ tiếng Phạn và tiếng Nepal, bắt đầu tính từ khoảng năm 57 trước Công nguyên. Lịch này gắn liền với thời đại của Vua Vikramaditya, một nhân vật huyền thoại trong văn hóa Ấn Độ - Nepal. Do lấy mốc khởi đầu sớm hơn lịch Gregorian mà phần lớn thế giới đang sử dụng, năm của Nepal luôn vượt trước từ 56 đến 57 năm so với các nước khác. Điều này giải thích vì sao khi thế giới bước vào năm 2026, người Nepal lại đang tiến đến mốc thời gian 2082.
Năm mới Nepal: Khởi đầu từ tháng 4 với sự tái sinh của tự nhiên
Điểm đặc biệt của Nepal không chỉ nằm ở số năm "đi trước" thế giới, mà còn ở thời điểm họ bắt đầu năm mới. Khác với nhiều nền văn hóa đón Tết âm lịch vào cuối mùa đông, năm mới của Nepal, gọi là Nava Varsha, diễn ra vào ngày đầu tiên của tháng Baisakh trong lịch Bikram Sambat, thường rơi vào khoảng ngày 13 hoặc 14 tháng 4 dương lịch.
Đây là thời điểm thiên nhiên ở dãy Himalaya chuyển mình rõ rệt: không khí bắt đầu ấm lên, tuyết tan dần ở vùng chân núi, các thung lũng tràn ngập sắc xanh và mùa vụ mới bắt đầu. Đối với người Nepal, khởi đầu của năm phải gắn liền với sự tái sinh của tự nhiên và nhịp điệu mùa màng, chứ không đơn thuần là một cột mốc trên lịch. Quan niệm này phản ánh mối liên hệ sâu sắc giữa con người và môi trường trong văn hóa Nepal.
Lễ hội Bisket Jatra: Nét đặc sắc của năm mới Nepal
Để đánh dấu thời khắc năm mới, người Nepal tổ chức nhiều nghi lễ khác nhau, trong đó nổi bật nhất là lễ hội Bisket Jatra diễn ra ở thành phố cổ Bhaktapur. Đây được xem là một trong những lễ hội năm mới đặc sắc nhất Nam Á, mang cả tính tôn giáo lẫn tính cộng đồng, vừa huyền bí vừa mạnh mẽ.
Bisket Jatra kéo dài nhiều ngày với nghi thức rước xe thần Bhairav và Bhadrakali. Hai chiếc xe bằng gỗ khổng lồ, cao hơn 10 mét và nặng hàng tấn, được dựng trên những bánh xe lớn. Người dân chia thành hai nhóm, đứng ở hai đầu dây thừng để kéo xe đi qua các khu phố cổ. Cảnh tượng này đôi khi có vẻ hỗn loạn, nhưng với người Nepal, đây chính là khoảnh khắc cộng đồng "kéo thần linh" về phía mình, đưa vận may vào năm mới.
Ngoài ra, Bhaktapur còn ghi dấu năm mới bằng nghi lễ dựng và kéo đổ cột Lingo, hay còn gọi là cột Yosin. Cột gỗ lớn được dựng thẳng đứng trong suốt lễ hội và được kéo đổ vào khoảnh khắc năm mới, biểu tượng cho sự khai mở chu kỳ mới của trời đất. Hành động này mang một triết lý rất Nepal: để bắt đầu, con người phải chấp nhận hạ bỏ cái cũ, giống như một nhịp chuyển mình của tự nhiên.
Các hoạt động truyền thống khác trong dịp năm mới
Ngoài Bisket Jatra, nhiều hoạt động truyền thống khác cũng góp phần tạo nên diện mạo đầy màu sắc của năm mới Nepal. Một trong số đó là trò kéo co, được người dân địa phương gọi là Dhauju hoặc Dhime Bazar. Trong trò chơi này, các đội đến từ những khu dân cư khác nhau cùng tham gia kéo dây ở hai phía, vừa quyết liệt vừa mang không khí thân thiện. Đây không chỉ là hoạt động giải trí mà còn thể hiện sức mạnh cộng đồng và tinh thần đoàn kết.
Một tập tục khác mang tính tâm linh mạnh mẽ là nghi lễ Bunge Dyo. Những người thực hành nghi lễ này thường rơi vào trạng thái gần như xuất thần, dùng que sắt hoặc thanh kim loại xuyên qua lưỡi để thể hiện sự sám hối và lòng tôn kính đối với thần linh. Họ tin rằng nỗi đau thân xác sẽ mang lại sự thanh tẩy nội tâm, giúp gột bỏ những điều cũ để bước vào năm mới với tâm hồn trong sạch.
Tại Thimi, gần Bhaktapur, "lễ hội bột đỏ" hay Sindoor Jatra nhuộm đỏ cả thành phố trong ngày đầu năm. Người dân rước kiệu thần Bhairab qua các con phố, tung bột màu đỏ son vào không trung và phủ lên nhau. Màu đỏ tượng trưng cho chiến thắng của điều thiện, sự phồn thịnh và may mắn. Không khí lễ hội mang màu sắc Hindu giáo pha trộn với tín ngưỡng bản địa, tạo nên bản sắc rất riêng của dãy Himalaya.
Song hành hai hệ thống lịch trong đời sống hiện đại
Điều thú vị là dù đang sống giữa thế kỷ XXI với sự phổ biến của lịch quốc tế, người Nepal vẫn duy trì song song hai hệ thống: Lịch Bikram Sambat cho đời sống văn hóa - tín ngưỡng và lịch Gregorian cho giáo dục, hành chính và giao tiếp quốc tế. Năm mới theo lịch truyền thống của Nepal vẫn là dịp nghỉ lễ chính và giữ vai trò quan trọng nhất trong đời sống tinh thần của người dân.
Sự khác biệt về mốc thời gian giữa các quốc gia cho thấy dù nhân loại cùng sống trên một Trái Đất, mỗi cộng đồng vẫn tìm thấy cho mình một nhịp điệu riêng để khởi hành. Nepal, với lịch Bikram Sambat và những lễ hội năm mới độc đáo, là minh chứng sống động cho sự đa dạng văn hóa và cách con người kết nối với tự nhiên trong hành trình thời gian.
