Ngày 4.7.2026, nước Mỹ kỷ niệm 250 năm ra đời từ bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776. Trong bối cảnh nhiều người nói về sự chia rẽ, thất thường và nền dân chủ bị đe dọa, liệu siêu cường này có thực sự đầy bất trắc? Nhìn lại lịch sử, năm 1776 cũng là năm nhà kinh tế học Adam Smith xuất bản tác phẩm nổi tiếng 'Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia' (Của cải của các quốc gia), đặt nền móng cho chủ nghĩa tư bản tự do. Chưa đầy 200 năm sau, nước Mỹ non trẻ đã trở thành siêu cường phát triển đỉnh cao của chủ nghĩa tư bản, với ưu thế gần như tuyệt đối về kinh tế, quân sự và hải quân chưa từng có trong lịch sử.
Siêu cường giữa những thách thức
Vào dịp kỷ niệm 250 năm, Tổng thống Donald Trump đang tích cực quay lại chủ nghĩa trọng thương, sử dụng thuế quan nhằm vào các nước khác, nhấn mạnh tự cung tự cấp và xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu. Chủ nghĩa trọng thương cùng chính sách biệt lập và học thuyết Monroe kiểu mới đang đẩy nước Mỹ vào xung đột với nhiều quốc gia, bao gồm cuộc chiến Iran khiến kinh tế khó khăn, vật giá gia tăng. Căng thẳng thương mại gây bất đồng với đồng minh và đối tác, cùng những tuyên bố muốn thâu tóm Greenland và sáp nhập Canada thành tiểu bang thứ 51.
Chuyên gia Willis Sparks thuộc Eurasia Group, đơn vị tư vấn rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, nhận xét: 'Nước Mỹ đã trở nên thất thường, và giới quan sát nước ngoài không chắc nên đặt cược ở đâu.' Ông cho rằng các đồng minh phải phòng ngừa rủi ro, và Tổng thống Trump bị cho là đang lạm quyền, phá vỡ nền dân chủ. Trong khi đó, Trung Quốc trỗi dậy cạnh tranh quyết liệt với Mỹ về kinh tế, công nghệ và quân sự.
Kết quả thăm dò của Gallup cho thấy 76% người Mỹ không hài lòng với 'cách mọi thứ đang diễn ra'. Cuộc thăm dò của NBC News ngày 14.6 cho thấy chỉ 38% tin rằng những năm tốt đẹp nhất đang ở phía trước. Và thăm dò của Reuters/Ipsos ngày 15.6 cho thấy 64% lo ngại nền dân chủ Mỹ có nguy cơ thất bại.
Sự lạc quan còn đó
Tuy nhiên, chuyên gia Sparks chỉ ra rằng Tổng thống Trump không phải nhà lãnh đạo duy nhất có chính sách như vậy. Trong lịch sử, Tổng thống William McKinley từng dùng thuế quan gây sức ép Canada trở thành tiểu bang thứ 45. Tổng thống Theodore Roosevelt tìm cách sáp nhập các đảo xa xôi. Tổng thống Woodrow Wilson và Warren Harding từng tranh cử với khẩu hiệu 'Nước Mỹ trên hết'. Năm 1926, Tổng thống Calvin Coolidge kỷ niệm 150 năm bằng trận đấu võ thuật lồng thép trên bãi cỏ Nhà Trắng, tương tự sự kiện Tổng thống Trump tổ chức gần đây.
Nhìn lại 50 năm trước, năm 1976 kỷ niệm 200 năm, nước Mỹ đối mặt nhiều thách thức: thua trong chiến tranh Việt Nam, Tổng thống Gerald Ford chưa qua bầu cử sau vụ Watergate, Chiến tranh Lạnh gia tăng, giá nhiên liệu tăng cao. Thế nhưng chỉ 15 năm sau, Liên Xô sụp đổ và Mỹ trở thành siêu cường duy nhất. Đối chiếu lịch sử, nước Mỹ dịp 250 năm không hề bất trắc hơn so với 50 năm trước.
Bên cạnh đó, quyền lực của Tổng thống Trump đang giảm sút. Một số nghị sĩ Cộng hòa ở Thượng viện và Hạ viện đã bỏ phiếu chống quyền hạn của ông trong cuộc chiến Iran. Đảng Cộng hòa đối mặt thách thức trong bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nếu phe Cộng hòa mất kiểm soát lưỡng viện, quyền lực của Trump sẽ càng giảm trong giai đoạn 'vịt què', làm giảm rủi ro lạm quyền và đe dọa dân chủ.
Nhiều ý kiến vẫn lạc quan. Trong chương trình Gzero World, nhà bình luận chính trị William Maher cho rằng người Mỹ vẫn có thể chỉ trích chính phủ, biểu tình, bỏ phiếu chống người cầm quyền và nói lên suy nghĩ mà không sợ hãi. 'Nhìn chung, đất nước này giàu có hơn, an toàn hơn và hòa nhập hơn so với 50 năm trước - chứ đừng nói đến 250 năm trước', ông Maher nhận xét. Thực tế, Mỹ vẫn là siêu cường đứng đầu thế giới.
Nắng nóng 'thiêu đốt' nước Mỹ
Theo AFP ngày 3.7, hàng triệu người Mỹ đang oằn mình giữa nắng nóng và độ ẩm ngột ngạt. Đợt nắng nóng từ vùng trung tây lan sang đông bắc, đẩy nhiệt độ tại New York, Philadelphia và Washington vượt 38 độ C. Cơ quan Dự báo thời tiết quốc gia Mỹ (NWS) cho biết nhiều kỷ lục nhiệt độ tồn tại nhiều thập niên đã bị phá vỡ. Chỉ số nhiệt có thể lên tới 46 độ C tại khu vực Trung Đại Tây Dương.
Thời tiết nắng nóng đặc biệt đáng lo ngại khi nhiều sự kiện ngoài trời được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 250 năm và các trận đấu World Cup cuối tuần. Giới chức Mỹ kêu gọi người dân ở trong nhà vào thời điểm nóng nhất, uống nhiều nước và tìm nơi có điều hòa. Bộ Năng lượng Mỹ ngày 2.7 ban bố tình trạng khẩn cấp, khi khoảng 160 triệu người tại 30 bang nằm trong diện cảnh báo nhiệt độ cực đoan và lưới điện quốc gia chịu áp lực lớn, theo ABC News.
