Đền Xứ ở thôn Phú Vinh (xã Cổ Đạm) là nơi thờ tự hai vị tổ nghề ca trù, đồng thời là địa điểm truyền dạy, đào tạo ca nương, kép đàn của giáo phường xưa. Trải qua thời gian, ngôi đền xuống cấp nghiêm trọng và trở thành phế tích.
Dự án trùng tu dang dở
Năm 2017, UBND huyện Nghi Xuân (cũ) lập dự án trùng tu, phục dựng đền Xứ trên diện tích 0,5 ha, với tổng mức đầu tư gần 11,3 tỉ đồng từ ngân sách và xã hội hóa, giao cho xã Cổ Đạm triển khai. Công trình thiết kế gồm các hạng mục chính như nhà thượng điện, nghi môn, hệ thống tường rào, sân và đường nội bộ. Mục tiêu là khôi phục không gian thờ tự tổ nghề ca trù, xây dựng không gian biểu diễn, góp phần đưa ca trù thoát khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp.
Đầu năm 2018, dự án khởi công trong sự phấn khởi và kỳ vọng lớn của người dân. Tuy nhiên, sau khi xây xong tường rào và phần móng nhà thượng điện, dự án đột ngột dừng lại, bỏ hoang cho đến nay. Theo ghi nhận, toàn bộ khuôn viên di tích hiện bị bỏ hoang, cỏ dại mọc um tùm che phủ các hạng mục dang dở. Đáng buồn hơn, nơi đây biến thành bãi chăn thả gà, vịt của các hộ dân xung quanh, chất thải chăn nuôi bốc mùi hôi thối, làm mất đi sự tôn nghiêm của đất đền.
Ông Phan Đình Phú, Trưởng thôn Phú Vinh, chua xót cho biết công trình dừng thi công hoàn toàn từ năm 2022 đến nay. "Đáng nói là dù đền chưa xây xong nhưng địa phương đã mua sắm một số đồ thờ tự. Hiện các vật dụng này đang phải bỏ trong kho, qua nhiều năm đã bị mối mọt, vô cùng lãng phí", ông Phú nói.
Nỗi niềm của người yêu ca trù
Ông Phan Đình Anh, Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ ca trù Cổ Đạm, bộc bạch: "Ca trù được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại vào năm 2009. Riêng xã Cổ Đạm cũng được xem là cái nôi của ca trù miền Trung, nổi tiếng từ thế kỷ 16-17 với các giáo phường. Lâu nay, câu lạc bộ mỗi tuần sinh hoạt một lần nhưng phải đi mượn tạm trụ sở xã vì không có không gian. Chúng tôi tha thiết đề nghị cấp trên tiếp tục đầu tư để có nơi hương khói cho tổ nghề và bảo tồn di sản".
Giải thích về nguyên nhân dự án đình trệ, ông Hoàng Văn Hà, Phó chủ tịch UBND xã Cổ Đạm, cho hay để triển khai dự án, UBND huyện Nghi Xuân trước đây đã chủ động bố trí một phần ngân sách, đồng thời huy động nguồn vốn xã hội hóa. Dù vậy, công trình mới chỉ hoàn thành hạng mục tường rào xung quanh và mua sắm một số đồ thờ tự với chi phí ước tính hơn 2 tỉ đồng. Do gặp khó khăn về nguồn vốn và bối cảnh kinh tế chung, nhà thầu đã ngừng thi công, khiến dự án rơi vào cảnh "đắp chiếu" từ đó đến nay.
Cũng theo ông Hà, sau khi sáp nhập địa giới hành chính, UBND xã Cổ Đạm mới đã chỉ đạo các bộ phận chuyên môn tiến hành rà soát hiện trạng, đánh giá toàn bộ các hạng mục đã thi công để tham mưu phương án xử lý. "Trong thời gian tới, địa phương sẽ kiến nghị UBND tỉnh và các ban ngành xem xét, cấp kinh phí hỗ trợ. Song song đó, xã sẽ chủ động trích ngân sách kết hợp kêu gọi nguồn vốn xã hội hóa và sự chung tay của con em xa quê để tái khởi động, hoàn thiện dự án. Khi đi vào hoạt động, công trình này sẽ là nơi sinh hoạt văn hóa, biểu diễn nghệ thuật, đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy di sản ca trù đặc sắc", ông Hà thông tin.
