Muốn quả ngọt, ngại gieo nhân lành: Sự khác biệt giữa cầu an và sống an
Vào sáng mùng một Tết hằng năm, tôi luôn trở về chùa để lễ Phật, thắp nén hương đầu năm và ngồi bên hiên lắng nghe thầy trụ trì chia sẻ những câu chuyện về đạo và đời. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng tu hành là lánh xa thế tục, nhưng qua những lời giảng của quý thầy, tôi nhận ra điều ngược lại: tu không phải để trốn tránh cuộc sống, mà là để thấu hiểu bản chất của nó, từ đó sống hài hòa hơn giữa muôn vàn xô bồ.
Sống an là nhân, an lành là quả
Trong buổi sáng đầu năm nay, thầy trụ trì đã nói về hai chữ "sống an". Thầy giải thích: "Sống an là nhân, an lành là quả. Con người thường mong đợi quả ngọt nhưng lại ngại ngần gieo những hạt giống lành. Đầu năm, chùa chiền đông đúc người đến cầu an, nhưng ít ai kiên trì thực hành đem sự an vui vào gia đình, xã hội hay môi trường làm việc của mình."
Tôi không phủ nhận giá trị của các nghi lễ đầu xuân. Việc cầu an, cầu phúc là nhu cầu chính đáng của mỗi người. Tuy nhiên, giữa biển người chen lấn và những lời khấn xin dồn dập, tôi tự hỏi: nếu bước ra khỏi cổng chùa mà vẫn cáu gắt với người thân, vẫn tranh giành với đồng nghiệp, hoặc vẫn quay đầu xe giữa dòng ùn tắc vì lợi ích cá nhân, thì sự "an" ấy thực sự ở đâu?
Cầu an và sống an: Hai con đường khác biệt
Thầy trụ trì nhấn mạnh: "An không phải là thứ được ban phát từ bên ngoài. An là kết quả của một đời sống có kỷ luật với chính mình." Câu nói này khiến tôi suy ngẫm về sự khác biệt cơ bản giữa cầu an và sống an.
Cầu an là một hành động mang tính thời điểm, thường diễn ra trong vài phút trước bàn thờ. Nó hướng ra ngoài, với mong muốn được một lực lượng siêu nhiên bảo hộ. Trong khi đó, sống an là một lựa chọn mỗi ngày, đòi hỏi sự kiên trì điều chỉnh từng phản ứng nhỏ: bớt một câu nặng lời, thêm một lần lắng nghe, hoặc nhường một bước khi tranh cãi. Sống an là quay vào bên trong, nhận diện và chuyển hóa tham - sân - si của chính mình.
Nhân quả trong đời sống thường nhật
Trong giáo lý nhà Phật, nguyên lý nhân quả luôn được coi là cốt lõi. Muốn có quả an lành, ta phải gieo nhân lành. Nhân ấy không nằm ở số lượng lễ vật dâng cúng hay việc thức trắng đêm chờ phát ấn, mà nằm ở thái độ sống hằng ngày.
- Nếu trong gia đình, ta biết tôn trọng lẫn nhau, không đặt cái tôi lên trên hết, thì gia đình ấy đã có "an" ngay trong từng khoảnh khắc yêu thương.
- Nếu nơi làm việc, ta tránh xa sự gian dối và những cuộc cạnh tranh độc hại, thì môi trường ấy đã có "an".
- Nếu ngoài xã hội, ta biết xếp hàng trật tự, tuân thủ luật lệ, và không chen lấn vì sợ "mất phần", thì cộng đồng ấy đã có "an".
Như vậy, an là một trạng thái được xây dựng từ những hành vi rất đời thường và thiết thực.
Sống an trong xã hội hiện đại
Nhiều người nói: "Đầu năm đi chùa cầu an cho yên tâm." Cảm giác yên tâm ấy có giá trị nhất định như một lời nhắc nhở khởi đầu năm mới. Tuy nhiên, nếu dừng lại ở cảm giác mà không chuyển hóa thành hành động cụ thể, đó chỉ là sự an ủi tạm thời.
Thực tế xã hội hiện đại với áp lực kinh tế, cạnh tranh khốc liệt, mạng xã hội và những so sánh vô hình khiến con người dễ rơi vào trạng thái bất an hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh này, cầu an có thể giúp ta trấn tĩnh tạm thời, nhưng chỉ có sống an mới mang lại sự bền vững lâu dài.
Sống an không có nghĩa là thụ động hay buông xuôi, càng không phải là "mặc kệ đời". Ngược lại, đó là sự chủ động điều chỉnh bản thân để không bị cuốn trôi bởi những cảm xúc tiêu cực. Người sống an vẫn làm việc chăm chỉ, vẫn phấn đấu cho ước mơ, nhưng không để lòng mình bị thiêu đốt bởi ganh ghét hay sợ hãi.
Gieo nhân lành để xây dựng cộng đồng an lành
Khi nghe thầy nói về "sống an là nhân", tôi chợt nhận ra: xã hội này có lẽ không thiếu người đi chùa, nhưng lại thiếu những người thực hành tinh thần Phật dạy bằng cách gieo nhân lành trong đời sống hằng ngày.
Nếu mỗi người bớt đi một chút chen lấn, một chút tranh giành, và một chút hơn thua, thì những "biển người" đầu năm sẽ giảm bớt căng thẳng. Ai nấy đều có thể cảm nhận được sự an ngay trong nhà, tại cơ quan, hoặc thậm chí trên không gian mạng.
Sáng mùng một, tôi vẫn tiếp tục thói quen đi chùa, lễ Phật và lắng nghe thầy giảng. Nhưng thay vì chỉ cầu nguyện cho một năm bình an, tôi tự hỏi: năm nay mình sẽ gieo những hạt giống gì? Có thể đó là một dự án được thực hiện bằng tâm hơn là bằng danh, một cách nói chuyện mềm mại và ái ngữ với người thân, hoặc sự kỷ luật hơn trong công việc để tránh những sai sót do cẩu thả.
Sống an không phải là đích đến xa vời, mà bắt đầu từ việc ta chịu trách nhiệm với cảm xúc và hành vi của chính mình. Đầu năm, ai cũng mong "cả năm an", nhưng an không nằm ở ấn đỏ, heo quay hay số lượng nén hương. An nằm ở cách ta bước ra khỏi đền chùa và đối xử với những người xung quanh. Nói cách khác, cầu an là khởi đầu, còn sống an mới là con đường dài hướng tới sự bình yên thực sự.
Và có lẽ, khi đủ nhiều người chọn sống an thay vì chỉ dừng lại ở việc cầu an, xã hội này sẽ bớt đi những "biển người" bất an ngay giữa mùa xuân tươi đẹp.
