Nhiều bạn trẻ hiện nay dù sống xa nhà hay ở cùng gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc tâm sự những điều sâu kín với cha mẹ. Họ chọn cách im lặng, tự mình vượt qua áp lực thay vì chia sẻ với người thân.
Nỗi lòng giấu kín
Nguyễn Lê Hoàng Nam (25 tuổi, ngụ tại đường Phan Văn Hớn, phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM) sống và làm việc xa nhà. Mỗi ngày, mẹ Nam vẫn đều đặn nhắn tin hỏi thăm: "Hôm nay thế nào con?" Nam thường trả lời ngắn gọn về những việc đã làm. Nhưng khi thực sự cảm thấy không ổn, cậu không tâm sự với cha mẹ mà tự mình vượt qua. "Có lần gặp chuyện mệt và áp lực quá cũng khóc, mẹ hỏi thì vẫn trả lời là mọi việc ổn và bình thường hết á", Nam chia sẻ. Lý do, theo Nam: "Mỗi lần định nói là lại thấy ngại ngại, không biết bắt đầu từ đâu. Có những chuyện nếu kể ra thì ba mẹ sẽ giận và trách mắng thay vì hiểu và đồng cảm được".
Vũ Lê Quang Trung (29 tuổi, ngụ tại đường Nguyễn Trọng Tuyển, phường Phú Nhuận, TP.HCM) cũng chọn giấu đi cảm xúc. "Mình biết gia đình cũng có những mối lo riêng, nên dù có ổn hay không cũng sẽ nói ổn, để ba mẹ không phải lo nghĩ nhiều về mình", Trung nói. Điều khiến Trung chọn im lặng còn là vì anh không tin ba mẹ có thể đồng cảm với những điều mình chia sẻ. "Vài lần thử mở lòng, mình cũng chỉ nhận lại những câu trả lời qua loa", Trung kể.
Phạm Trần Phương Anh (27 tuổi, ngụ tại đường Đoàn Văn Bơ, phường Xóm Chiếu, TP.HCM) thì cảm nhận mỗi lần cần được lắng nghe, cô chỉ nhận lại vô số lời khuyên, không được lắng nghe thực sự. "Có nhiều lần mình kể nhưng ba mẹ lại không hiểu mà cố khuyên bảo theo hướng khác hoàn toàn. Mình thấy hụt hẫng nên từ đó cũng ít nói lại".
Với nhiều bạn trẻ, tình yêu thương dành cho gia đình vẫn nguyên vẹn, nhưng có một bức tường vô hình ngăn họ chia sẻ những phần nặng lòng nhất.
Khi gia đình không là "vùng an toàn tâm lý"
Theo tiến sĩ Quách Tuấn Khanh, chuyên gia phát triển con người, việc bộc lộ nỗi lòng, đặc biệt là những cảm xúc tiêu cực, chưa bao giờ là điều dễ dàng với bất kỳ thế hệ nào. "Để có thể bộc lộ, tâm sự, người ta cần cảm nhận được sự an toàn về mặt tâm lý. Khi họ thấy có nguy cơ bị phán xét, bị chê, thì họ sẽ không mở lòng được", tiến sĩ Khanh phân tích.
Theo ông Khanh, an toàn tâm lý được dựng nên từ bốn yếu tố: được đón nhận, được tôn trọng, được yêu thương và được lắng nghe. Ông giải thích: "Lắng nghe ở đây là không phán xét, không bắt bẻ, không vội vã đưa ra lời khuyên khi người kia đang nói. Nhiều gia đình, cha mẹ cho rằng yêu thương con, nhưng thật ra họ chưa biết yêu thương đúng cách".
PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), chỉ ra một mâu thuẫn cốt lõi trong giao tiếp giữa hai thế hệ: mục tiêu giao tiếp khác nhau. "Nhiều khi người trẻ chỉ muốn được lắng nghe cảm xúc, nhưng cha mẹ lại nghe theo kiểu phán xét và đưa ra cách giải quyết vấn đề mang tính áp đặt. Điều này khiến người trẻ không muốn chia sẻ nữa".
Khoảng cách thế hệ, theo tiến sĩ Khanh, cũng kéo theo khác biệt về môi trường sống, điều kiện sống và những quy ước xã hội của từng thời kỳ. "Tất cả suy nghĩ, quyết định, niềm tin của chúng ta đều bị chi phối bởi trải nghiệm và môi trường lớn lên. Điều đó vô cùng khó để tách khỏi mình. Cho nên khi đưa ra một lời khuyên cho con, cha mẹ cần nhìn mọi thứ thật khách quan, sáng suốt, tránh áp đặt lên con", tiến sĩ Khanh nói.
Hệ quả của việc không tâm sự lâu dài, theo PGS.TS Trần Thành Nam, có ảnh hưởng không hề nhỏ. Cảm xúc dồn nén, ức chế kéo dài có thể khiến người trẻ tăng lo âu, dễ cáu gắt, kiệt sức tinh thần. "Việc không chia sẻ làm giảm cảm giác thuộc về, người trẻ không còn thấy mình là thành viên của gia đình, từ đó cảm thấy cô đơn ngay giữa chính ngôi nhà mình", ông Nam nhận xét.
Kết nối bắt đầu từ những bước rất nhỏ
Khi được hỏi điều mong nhất từ cha mẹ, nhiều bạn trẻ có chung một câu trả lời: được lắng nghe và tôn trọng cảm xúc. Theo Phương Anh: "Có lần mình vừa kể được vài câu thì ba mẹ đã bắt đầu đưa lời khuyên liền, mà lúc đó mình chỉ cần có người nghe thôi". "Mình chỉ mong ba mẹ đừng áp đặt tư tưởng hồi xưa ba mẹ thế này mà con thế kia, hay so sánh mình với các bạn cùng lứa", Nam chia sẻ thêm.
Theo tiến sĩ Quách Tuấn Khanh, cốt lõi của việc kéo gần khoảng cách giữa người trẻ và cha mẹ cần phải đến từ nỗ lực của cả hai phía. "Cả hai bên phải mở lòng, cùng hướng đến mục đích đó, và cùng hỗ trợ nhau thay đổi hành vi, thay đổi cách nghĩ". Mọi sự thay đổi đều bắt đầu từ thay đổi nhận thức. Người trẻ cần tin rằng những gì mình nói ra sẽ được đón nhận, còn cha mẹ cũng cần học cách đón nhận tâm sự của con.
Một gợi ý thiết thực mà tiến sĩ Khanh đưa ra là tạo ra "nghi thức" trong gia đình: "Chẳng hạn dành 5-10 phút mỗi tối trước khi ngủ để cả nhà chia sẻ chuyện trong ngày, thật sự lắng nghe nhau, không phán xét, không xao nhãng. Dần dần, những điều như vậy sẽ giúp hình thành một kết nối, để thấy rằng à, chuyện tâm sự ra là an toàn".
Còn theo PGS.TS Trần Thành Nam, người trẻ có thể bắt đầu bằng việc biểu đạt rõ nhu cầu của mình, thay vì kỳ vọng cha mẹ tự đoán: "Hãy nói thẳng: con chỉ cần mọi người lắng nghe con, con đã có suy nghĩ và cách giải quyết của mình rồi".
Một giải pháp khác mà các chuyên gia gợi ý là thay vì chờ đến khi có "chuyện lớn" mới mở lời, hãy bắt đầu bằng những chia sẻ nhỏ hằng ngày. "Hôm nay con thấy áp lực ở chỗ...", một câu ngắn có thể là viên gạch đầu tiên xây lại nhịp cầu giữa hai thế hệ. Bởi suy cho cùng, gia đình không tự nhiên trở thành nơi "an toàn tâm lý", mà được hình thành từ vun đắp và rút kinh nghiệm, cùng với nỗ lực từ tình yêu thương.
