Buổi tối tại một khu chung cư hiện đại ở Hà Nội, trẻ em ùa xuống sân chơi: đứa đạp xe, đứa trượt patin, đứa đánh cầu lông, đứa nô đùa bên bể bơi. Trên ghế đá, hai người mẹ vừa trông con vừa trò chuyện. Một người hỏi: “Giờ mới cho cháu xuống à?” Người kia đáp: “Vâng, cả ngày ở nhà với bà. Vợ chồng em đi làm, tối mới về. Nếu không lùa xuống sân thì lại ôm điện thoại, tivi…” Người kia cười, như gặp đúng chuyện nhà mình: “Nhà tôi cũng thế. Chỉ cần mở YouTube là ngồi im hàng tiếng. Điện thoại, tivi kết nối mạng giờ đúng là… người giữ trẻ.”
Thực tế phổ biến ở gia đình đô thị
Câu nói nửa đùa nửa thật phản ánh một thực tế đang diễn ra ở không ít gia đình thành phố. Mùa hè đồng nghĩa với việc trẻ “khối nghỉ hè” ở nhà, trong khi cha mẹ vẫn tất bật với công việc. Không phải gia đình nào cũng có điều kiện đưa con về quê, gửi lớp kỹ năng hay đi du lịch. Với nhiều người, điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi kết nối internet trở thành giải pháp tiện lợi nhất để con ngoan ngoãn ở trong nhà. Nhưng nếu ngày nào màn hình cũng thay cha mẹ giữ trẻ nhiều giờ liền, sự tiện lợi ấy dễ trở thành thói quen khó thay đổi.
Tác động của video ngắn lên não trẻ
Các nền tảng video ngắn được thiết kế để người xem liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác. Não bộ luôn bị kích thích bởi hình ảnh mới, âm thanh mới và cảm giác tò mò được đáp ứng tức thì. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng việc tiếp xúc quá nhiều với dạng nội dung này có thể dẫn tới hiện tượng “não bỏng ngô” (popcorn brain) – trạng thái khả năng tập trung bị phân mảnh do não quen với các kích thích ngắn và dồn dập. Đồng thời, xem video ngắn kéo dài có liên quan đến suy giảm khả năng chú ý, ảnh hưởng trí nhớ, chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tinh thần.
Mất đi những trải nghiệm tuổi thơ
Tác động không chỉ dừng ở khả năng tập trung. Điều đáng lo hơn là khi màn hình chiếm phần lớn thời gian trong ngày, nhiều trải nghiệm vốn làm nên tuổi thơ cũng dần bị thu hẹp. Một mùa hè kéo dài gần 3 tháng là khoảng thời gian quý giá để trẻ học những điều cuộc sống không có trong sách giáo khoa. Nhưng nếu phần lớn thời gian chỉ trôi qua trước màn hình, những kỹ năng thực tế, ký ức vui chơi ngoài trời sẽ dần mất đi. Dĩ nhiên, không ai phủ nhận giá trị của internet – công nghệ mở ra kho tri thức rộng lớn. Internet tự thân không có lỗi. Điều đáng quan tâm là màn hình đang chiếm bao nhiêu thời gian trong một ngày của trẻ và liệu những trải nghiệm thật có đang bị thay thế hay không.
Giải pháp cho môi trường mạng an toàn
Cùng với việc trang bị kỹ năng số cho trẻ, cơ quan chức năng cần sớm nghiên cứu các quy định và giải pháp kỹ thuật phù hợp đối với các nền tảng xuyên biên giới nhằm hạn chế nội dung gây nghiện và xây dựng môi trường mạng an toàn hơn cho trẻ em. Mùa hè rồi sẽ qua rất nhanh. Điều còn ở lại không phải đứa trẻ đã xem bao nhiêu video ngắn, mà là những kỹ năng đã học được, những trải nghiệm đã có và những ký ức đủ vui để sau này nhớ lại. Khi ấy, màn hình chỉ còn là một phần của cuộc sống, chứ không phải nơi cất giữ cả mùa hè của con.
