Ngựa linh vật Tết: Biểu tượng văn hóa và sự sáng tạo đa dạng
Cận Tết Nguyên đán, nhiều tỉnh thành trên khắp cả nước đã trình làng các linh vật ngựa với kiểu dáng, kích cỡ và mức độ độc đáo khác nhau. Đây không chỉ là biểu tượng của năm mới mà còn là sản phẩm sáng tạo từ bàn tay tài hoa của các nghệ nhân. Trong hệ thống 12 con giáp của người Việt, ngựa (ngọ) là biểu tượng văn hóa và lịch sử giàu tầng nghĩa, gắn liền với hành trình dựng nước và giữ nước.
Những linh vật uy dũng và ý nghĩa sâu sắc
Trong nghệ thuật tạo hình dân gian, ngựa xuất hiện nổi bật trong các dòng tranh Đông Hồ, Hàng Trống, đặc biệt là trong các bức tranh Tết. Hình ảnh "mã đáo thành công" – ngựa phi nước đại, bờm tung gió, chân chạm mây – là lời chúc phổ biến cho sự thành đạt, thăng tiến và bình an trở về. Với ý nghĩa đó, nhiều địa phương đã giới thiệu linh vật ngựa với tạo hình uy dũng, gửi gắm khát vọng vươn lên trong năm mới.
Linh vật ngựa ở đường hoa Nguyễn Huệ (TPHCM) lấy cảm hứng từ hình tượng Thánh Gióng cưỡi ngựa bay về trời, biểu trưng cho sức mạnh và ý chí. Do kích thước và trọng lượng lớn, linh vật này được vận chuyển bằng hai xe tải cỡ lớn. Với tông màu vàng chủ đạo, nặng khoảng 2 tấn, cao 7 m và dài khoảng 9 m, linh vật được đánh giá có đường nét tinh xảo và phong thái oai phong.
Linh vật chính trong cụm linh vật mừng xuân Bính Ngọ 2026 của Gia Lai cũng lấy ý tưởng từ hình tượng ngựa chiến của Thánh Gióng. Với tổng chiều cao khoảng 10 m, linh vật này được phối màu nâu đỏ của đất bazan, tạo nên vẻ đẹp hùng vĩ và đậm chất địa phương.
Ở công viên Ba Tơ (Quảng Ngãi), linh vật ngựa phi nước đại cao 10 m, với phần thân ngựa cao 6,5 m, nổi bật với sắc vàng ánh kim và dáng phi nước đại hướng về phía Biển Đông. Tạo hình không quá cầu kỳ nhưng ghi điểm bởi thiết kế gọn gàng và lớp vàng kim tuyến phản chiếu, thu hút sự quan tâm của du khách.
Tại Lạng Sơn, linh vật ngựa vàng được đặt trong khuôn viên Lễ hội Hoa đào xứ Lạng, trở thành điểm nhấn check-in. Linh vật được tạo hình ở tư thế tung vó, thân hình săn chắc, bờm và đuôi uốn lượn, với gam màu vàng ánh kim và đỏ chủ đạo phối cùng họa tiết mây, hoa cách điệu.
Đơn vị thiết kế và thi công cho biết các linh vật ngựa này được tạo tác từ chất liệu composite (nhựa tổng hợp), đảm bảo độ bền, khả năng tạo hình và màu sắc khi trưng bày ngoài trời.
Những linh vật 'gây cười' và tranh cãi
Bên cạnh những linh vật toát lên phong thái uy dũng, nhiều địa phương chọn thiết kế linh vật hài hòa, dễ thương và gần gũi với đời sống thường nhật. Một trung tâm thương mại ở Khánh Hòa trưng bày đôi linh vật ngựa kích thước lớn với gam hồng pastel làm chủ đạo, tạo cảm giác lãng mạn như bước ra từ cổ tích.
Tuy nhiên, không ít linh vật khi được công bố đã gây cười và tạo nhiều luồng ý kiến trái chiều vì tạo hình quá khác lạ so với hình dung thông thường về ngựa. Cụm linh vật đặt tại quảng trường Nguyễn Tất Thành gây bão nhờ thiết kế độc đáo, ngộ nghĩnh, với tay cầm iPhone 17 Pro Max và biểu cảm cau có, trở thành đề tài bàn tán sôi nổi.
Một số người cho rằng với thiết kế lớn và đặt ở nơi công cộng, đơn vị thi công nên tính toán đến sự phù hợp với cảnh quan, tránh những biểu tượng làm lố và gây mất mỹ quan. Cư dân mạng đã bình luận: "Linh vật này giống ngưu ma vương, nói mới biết là con ngựa", "Nhìn như Trư Bát Giới", "Không hiểu ý nghĩa linh vật là gì".
Luồng ý kiến khác lại cởi mở hơn, ủng hộ việc giảm bớt tính khuôn mẫu và nặng biểu tượng. Yếu tố vui tươi, sáng tạo và dễ tiếp cận cũng góp phần giúp năm mới trở nên vui vẻ và tích cực hơn.
Linh vật ngựa ở Đồng Tháp cũng có tạo hình kỳ quặc với đeo mi dài và cơ thể gầy còm, nhận nhiều ý kiến trái chiều. Cụm mô hình ngựa ở phường Quy Nhơn xuất hiện với phong cách du lịch biển hài hước, với linh vật ngựa khoác trang phục nghỉ dưỡng như mũ và kính râm.
Quan điểm từ chuyên gia và bài học kinh nghiệm
Từng tham gia thiết kế linh vật năm 2024, họa sĩ Nguyễn Văn Hiệu chia sẻ quan điểm rằng linh vật hoặc sản phẩm điêu khắc cần được thiết kế phù hợp với bối cảnh sắp đặt hoặc ăn nhập với ý tưởng trưng bày tổng thể. Anh cho biết: "Khó khăn khi thiết kế linh vật là phải truyền tải được thông điệp trong sản phẩm. Các ý tưởng trên linh vật không được mâu thuẫn với nhau, và càng thú vị, sáng tạo càng tốt. Sự phong phú và đa dạng trong phong cách tạo hình linh vật Tết cũng phản ánh tinh thần cởi mở và yêu mến văn hóa của người Việt Nam".
Hiện nay, không có quy định cụ thể nào cho những linh vật trưng bày ở công viên, đường hoa hoặc các địa điểm công cộng. Tuy nhiên, các đơn vị thi công và thiết kế cần đặt yếu tố lịch sự, trang nhã và phù hợp với thuần phong mỹ tục lên hàng đầu để đảm bảo tính thẩm mỹ và ý nghĩa văn hóa.
