Lúc 18 giờ 30, dù chưa đến giờ lên lớp nhưng hàng chục em nhỏ từ khu vực xung quanh ngôi chùa Pothiwong, phường Bảy Hiền, TP.HCM đã có mặt. Không cần ai kêu gọi, các em tự giác sắp xếp bàn ghế, ổn định chỗ ngồi để bước vào buổi học tối tại ngôi chùa trong hẻm này. Tại đây, các em được rèn luyện kỹ năng đọc, viết và ghép từ đơn giản của tiếng Khmer. Giáo viên chính là các sư thầy đang tu học tại chùa Pothiwong.
Lớp học tiếng Khmer miễn phí cho trẻ em dân tộc
Vào mỗi tối trong tuần, khoảng 25 trẻ em là con em người dân tộc Khmer đang sinh sống ở TP.HCM đến chùa Pothiwong để học tiếng Khmer. Nhiều trẻ đến lớp từ rất sớm, tự giác dọn dẹp, sắp xếp bàn ghế chuẩn bị vào học. Trước khi vào giờ dạy chính thức, các sư xem lại giáo án từ sách dạy chữ dành cho đồng bào Khmer và viết chữ lên bảng. Ở ngôi chùa trong hẻm này, lớp dạy tiếng Khmer hoàn toàn miễn phí và chỉ mở trong 3 tháng hè.
Những câu chuyện từ học sinh
Thiên Lam (13 tuổi) cho biết đã theo học tại chùa khoảng 3 năm. "Mỗi năm tụi em sẽ được học lên một trình độ mới. Hiện tại tụi em có thể nghe hiểu và giao tiếp cơ bản, nhưng kỹ năng viết vẫn chưa thật sự thành thạo", Lam chia sẻ. Còn Thủy Tiên (14 tuổi) nói rằng: "Đây không chỉ là nơi học đọc, học viết mà còn là cơ hội để em sử dụng tiếng Khmer thường xuyên hơn. Ở nhà ba mẹ em cũng thường xuyên nói tiếng Khmer nên em muốn học để biết đọc, biết viết để có thể giữ gìn được tiếng dân tộc mình".
Vai trò của các sư thầy
Trong vai trò "người thầy" đứng lớp dạy chữ, sư Lâm Mai cho biết lớp học tiếng Khmer miễn phí này thường bắt đầu vào mỗi dịp nghỉ hè hằng năm, kéo dài khoảng 3 tháng và kết thúc trước khi các em bước vào năm học mới. Học sinh là con em của người dân tộc Khmer đang sinh sống, làm việc tại TP.HCM và khu vực xung quanh chùa. Hiện tại, nhà chùa duy trì hai lớp (gồm lớp 1 và 2) với khoảng 25 em nhỏ. Trung bình khoảng hơn 10 em trong một lớp và duy trì đều đặn từ 19 giờ đến 20 giờ 30 các ngày trong tuần.
Lớp 1 là lớp dành cho các em nhỏ dưới 10 tuổi, mới làm quen với những nét chữ đầu tiên. Các em này sẽ học bảng chữ cái, phụ âm và nguyên âm. Lớp 1 nằm trong khu vực chánh điện của chùa. Lớp 2 dành cho các em ở độ tuổi THCS, gồm khoảng hơn 10 học sinh, nằm tại khu vực sân phía trước chánh điện. Ở lớp 2, các em trên 10 tuổi, có thời gian học nhiều năm nên được học chuyên sâu hơn về các từ ghép, cách chào hỏi hay những lời cảm ơn dành cho ông bà, cha mẹ. Giáo trình dạy được lấy từ sách đặc thù của cộng đồng người Khmer ở miền Tây Nam bộ. Đến cuối khóa học, các sư đều tổ chức một kỳ thi để đánh giá năng lực rồi bế giảng.
Truyền thống được tiếp nối
Sư Lâm Mai chia sẻ thêm, hầu hết các sư ở chùa đều sinh ra và lớn lên tại vùng quê tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh cũ (nay là tỉnh Vĩnh Long) nên rất thấu hiểu giá trị của những lớp học này, bởi chính các sư cũng từng là những đứa trẻ dành 3 tháng hè để vào chùa học chữ. Khi lên TP.HCM tu học tại chùa Pothiwong, các sư nhận thấy thực trạng nhiều trẻ em người Khmer sinh ra và lớn lên tại TP.HCM dù nghe hiểu được tiếng Khmer nhưng lại không biết viết, thậm chí không thể giao tiếp trôi chảy bằng tiếng mẹ đẻ. Do đó, sư Lâm Mai và các vị sư khác tại chùa lại tiếp nối truyền thống cùng thay phiên nhau đứng lớp, với hy vọng giúp các em không lãng quên nguồn cội. "Khi được truyền đạt lại chữ viết và tiếng nói của dân tộc cho các em, tôi cảm thấy rất vui và tự hào. Dù các em nhỏ đôi khi còn ham chơi, chạy nhảy tinh nghịch, nhưng sau khoảng 2 tháng của mùa hè năm ngoái, nhiều em quay trở lại lớp năm nay đã có thể giao tiếp cơ bản", sư Lâm Mai bày tỏ.
Lớp học chữ Khmer chỉ đơn giản là tấm bảng, vài chiếc bàn. Học sinh đi học chỉ cần mang theo viết và tập. Từng nét chữ đơn giản được các sư ưu tiên dạy trước cho các em. Dù khá tinh nghịch nhưng các em đều chăm chú học, ghi chép mỗi khi nghe giảng. Từng nét chữ Khmer trên trang giấy của các em nhỏ thể hiện sự cố gắng và niềm tự hào về ngôn ngữ dân tộc. Hầu hết học sinh gốc Khmer đến chùa học đều được sinh ra ở TP.HCM, và lớp học này là cầu nối giúp các em giữ gìn bản sắc văn hóa của mình.
