Tại một bản làng xa xôi của tỉnh Hòa Bình, những người thợ thủ công vẫn miệt mài giữ gìn nghề chế tác trang phục từ vỏ cây rừng – một nghề độc đáo mà ít người còn làm được. Những bộ quần áo không chỉ là vật che thân mà còn chứa đựng giá trị văn hóa sâu sắc của đồng bào dân tộc Mường.
Nguyên liệu từ rừng già
Vỏ cây rừng, đặc biệt là cây đay và cây bời lời, được người dân thu hoạch từ những cánh rừng già. Quá trình chọn vỏ đòi hỏi kinh nghiệm lâu năm: chỉ những cây có độ tuổi nhất định, vỏ dày và mềm mới đạt chuẩn. Sau khi lấy về, vỏ cây được ngâm nước suối ít nhất ba ngày để loại bỏ nhựa và làm mềm.
Công đoạn chế tác tỉ mỉ
Người thợ phải dùng dao nhọn tách lớp vỏ mỏng bên trong, sau đó phơi khô dưới nắng nhẹ. Tiếp đến, họ dùng tay vò, đập liên tục để sợi vỏ tơi ra, tạo thành những sợi mềm mại. Công đoạn này tốn nhiều sức lực và thời gian, nhưng nếu làm khéo, sợi vỏ sẽ trắng muốt và bền chắc. Sau khi có sợi, người thợ se thành chỉ và dệt vải trên khung cửi thô sơ.
Mỗi bộ trang phục thường mất từ 15 đến 20 ngày để hoàn thiện, tùy vào độ phức tạp của hoa văn. Những họa tiết được thêu bằng tay, lấy cảm hứng từ thiên nhiên như núi non, hoa lá, chim thú. Màu nhuộm cũng từ cây cỏ rừng: màu chàm từ lá cây chàm, màu đỏ từ vỏ cây tổ kén, màu vàng từ nghệ rừng.
Nguy cơ mai một
Hiện nay, chỉ còn vài nghệ nhân cao tuổi trong bản còn nắm giữ bí quyết này. Lớp trẻ ít mặn mà với nghề vì thu nhập thấp và công việc vất vả. Chị Hà Thị Dung, một nghệ nhân 60 tuổi, chia sẻ: "Tôi dạy con cháu nhưng chúng không muốn theo. May mà có vài người trẻ yêu văn hóa truyền thống đến học, tôi mừng lắm."
Để bảo tồn nghề, chính quyền địa phương đã tổ chức các lớp truyền dạy và hỗ trợ quảng bá sản phẩm. Một số du khách nước ngoài cũng tìm đến đặt mua trang phục vỏ cây làm quà lưu niệm, giúp người dân có thêm thu nhập.
Trang phục từ vỏ cây rừng không chỉ là sản phẩm thủ công, mà còn là di sản văn hóa cần được gìn giữ. Mỗi bộ quần áo là câu chuyện về rừng già, về bàn tay tài hoa của người Mường, và về một nét đẹp đang dần lùi vào quá khứ.
