Ngôi làng Mỹ Xuyên Đông, thuộc xã Nam Phước, thành phố Đà Nẵng, có lịch sử hình thành và phát triển hơn 550 năm, gắn liền với công trạng của vị tiền hiền Lê Quý Công. Người dân nơi đây vẫn lưu giữ 32 sắc phong vua ban như những báu vật quý giá, cùng với cây đa cổ thụ hơn 50 năm tuổi, tán lá rộng che phủ cả một vùng.
Lịch sử hình thành làng Mỹ Xuyên Đông
Theo tài liệu “Mỹ Xuyên Đông - Đất và Người” xuất bản năm 2024, vào năm 1471, sau khi thành lập đạo Thừa Tuyên thứ 13 tại Quảng Nam, vua Lê Thánh Tông đã cử Chánh đề đốc Hùng Long Hầu Lê Quý Công cùng 12 vị tướng khác ở lại vùng đất mới khai phá để bảo vệ bờ cõi. Từ đó, làng Mỹ Xuyên Đông được hình thành.
32 sắc phong vua ban được gìn giữ như báu vật
Trải qua hàng trăm năm thăng trầm, làng Mỹ Xuyên Đông đã được các triều đại phong kiến ban tặng nhiều sắc phong. Đặc biệt, dưới triều Nguyễn, các nhà vua đã ban cho làng 32 đạo sắc phong. Trong đó, sắc phong cổ nhất còn được lưu giữ ở tỉnh Quảng Nam cũ là do vua Minh Mạng ban vào ngày 11/2/1824 (năm thứ 5).
Ông Nguyễn Văn Bổn, nhà nghiên cứu lịch sử làng Mỹ Xuyên Đông, giải thích rằng làng được ban nhiều sắc phong nhờ có con sông Đào chảy qua, phục vụ thủy lợi và quân sự cho trấn Quảng Nam xưa, cùng với công lao của tiền hiền Lê Quý Công trong việc khai hoang.
Để bảo tồn 32 sắc phong qua bao biến cố lịch sử và chiến tranh, người dân Mỹ Xuyên Đông đã phải nhiều lần ôm sắc phong chạy giặc, giấu trong miếu, bụi rơm, thậm chí đào hầm để cất giấu khi giặc càn quét đốt phá nhà cửa, đền miếu.
Tinh thần 'thà mất mạng quyết không mất sắc phong'
Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng ban trị sự làng Mỹ Xuyên Đông, cho biết các thế hệ con cháu luôn ghi nhớ lời dạy của cha ông: “Thà mất mạng quyết không mất sắc phong”. Người dân giữ gìn sắc phong như báu vật, chỉ mang ra cho con cháu chiêm ngưỡng vào ngày lễ làng (12/2 âm lịch) hàng năm.
Cây đa cổ thụ - biểu tượng văn hóa tinh thần
Theo tài liệu của Phòng Văn hóa - Thông tin xã Nam Phước, cây đa cổ thụ của làng được trồng vào năm 1836 khi vua Minh Mạng cho đào sông. Trong kháng chiến chống Mỹ, các chiến sĩ du kích đã lợi dụng gốc cây đa lớn để ẩn nấp và tiêu diệt hai tiểu đội quân địch.
Năm 1964, cây đa bị bom đạn địch bắn phá cháy tận gốc. Đến năm 1973, khi tình hình chiến sự tạm lắng, dân làng đã ra Đà Nẵng mang cây đa con về trồng trên gốc đa cũ. Sau hơn 50 năm, cây đa đã trở thành cây cổ thụ, cành lá xum xuê tỏa bóng mát trên diện tích khoảng 500m2. Dân làng cho rằng cây lớn nhanh nhờ dinh dưỡng từ tro mùn của gốc đa cũ.
“Người dân ở đây xem cây đa này như một điểm văn hóa tinh thần của cả làng. Trong bộn bề của cuộc sống hôm nay, mỗi người dân đang sinh sống trên mảnh đất quê hương hay lập nghiệp nơi xứ người vẫn luôn tự hào và nhớ về cây đa làng”, Trưởng ban trị sự làng Mỹ Xuyên Đông chia sẻ.
Ngôi làng hơn 550 năm tuổi gắn liền với danh tướng Hùng Long Hầu Lê Quý Công, mộ của ông được công nhận di tích lịch sử năm 2006. Đình làng Mỹ Xuyên Đông được UBND tỉnh Quảng Nam cũ xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2011.
