Linh Vật Tết: Từ Trang Trí Đến Biểu Tượng Văn Hóa Địa Phương
Theo Công ty Cổ phần Sao Tháng Tám (AGS), linh vật Tết có thể được tái hiện tự nhiên hoặc biến tấu đa dạng để kể câu chuyện văn hóa và bản sắc địa phương. Những năm gần đây, linh vật Tết tại các địa phương thường trở thành tâm điểm thảo luận với các nhận xét về vẻ đẹp, sự giống thật hay tính sáng tạo.
Tả Thực và Cách Điệu: Hai Hướng Đi Trong Thiết Kế
Nhiều người cho rằng biểu tượng hàng năm tái hiện rõ chủ thể tự nhiên, dễ nhận diện sẽ giúp tạo cảm xúc trực tiếp. Đồng thời, cũng có ý kiến đánh giá cao sự sáng tạo nghệ thuật. Theo đại diện AGS - đơn vị có hơn mười năm thiết kế và thi công các công trình đường hoa Tết, khi thiết kế, ngoài xem linh vật Tết như một công trình nghệ thuật công cộng, nên mở rộng sang các giá trị biểu tượng, văn hóa và ngữ cảnh không gian mà linh vật hiện diện.
"Vấn đề giống hay không giống trở thành một lát cắt trong cấu trúc thẩm mỹ, ý nghĩa cũng được hiểu rộng hơn", vị đại diện nói thêm. Song song đó, AGS cũng chỉ ra việc công chúng ưu ái những linh vật có hình dáng tả thực là bình thường. Bởi trong không gian công cộng, nơi người xem đa dạng về độ tuổi, trình độ thẩm mỹ và thời gian tiếp xúc ngắn, những tạo hình rõ ràng, trực quan sẽ giúp tác phẩm dễ tiếp cận và nhanh chóng tạo cảm xúc.
Nghiên Cứu Văn Hóa Vùng Miền Để Tạo Dấu Ấn Riêng
Tuy nhiên, việc dừng lại ở tả thực thuần túy có thể khiến linh vật trở thành một hình ảnh trùng lặp ở nhiều địa phương và thiếu dấu ấn riêng. Chị Phi Ngọc Linh - Giám đốc sáng tạo của AGS, cho rằng quá trình nghiên cứu nên bắt đầu từ lịch sử và văn hóa vùng miền. Đơn vị thường tiếp cận các học giả có chuyên môn sâu về văn hóa địa phương để thu thập tư liệu, từ đó chọn lọc những hình ảnh quen thuộc với cộng đồng để tác phẩm hoàn thành vừa mang tính sáng tạo, vừa gần gũi thực tế.
Theo chị Linh, thiết kế linh vật gắn liền phong cách tả thực là một trong những lựa chọn và không phải hướng đi duy nhất trên con đường sáng tạo nghệ thuật. Linh vật ngựa 2026 tại Huế là ví dụ cho tư duy thiết kế dựa trên biểu tượng của AGS. Thay vì lựa chọn hình ảnh ngựa tự nhiên tái tạo theo chuẩn khuôn mẫu, đơn vị lấy cảm hứng từ Long Mã - biểu trưng quen thuộc trong văn hóa cung đình và tư tưởng phương Đông.
"Linh vật 'Mã Thượng Chi Đệ' tại đình Thương Bạc có phần bờm, mao và đuôi cách điệu từ hình ảnh Long Mã. Đây là biểu tượng quen thuộc trong văn hóa Huế gắn với trí tuệ và sự vươn lên. Nhiều linh vật khác cũng được nghiên cứu từ hình ảnh ngựa chầu ở bái đình triều Nguyễn", Giám đốc sáng tạo nói.
Cá Tính Linh Vật Phản Ánh Bản Sắc Địa Phương
Với Hà Nội, linh vật ngựa được đơn vị phát triển từ bức tranh "Ngựa Gióng" của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, một tác phẩm đương đại mang tinh thần huyền thoại Bắc Bộ. Linh vật Hà Nội cách điệu bằng mảng khối kết hợp mây tre và ánh sáng để gợi ký ức văn hóa. Còn linh vật ngựa tại TP HCM lại nhấn mạnh tinh thần chuyển mình mạnh mẽ, gắn với bối cảnh đô thị hiện đại.
Cùng một hình tượng nhưng mỗi địa phương được trao cá tính riêng, phản ánh bản sắc và khát vọng phát triển khác nhau. Chị Phi Ngọc Linh cho biết thách thức lớn nhất trong thiết kế linh vật không nằm ở kỹ thuật tạo hình mà ở việc cân bằng giữa chiều sâu văn hóa và khả năng tiếp nhận của công chúng. Linh vật phải đủ quen thuộc để không bị cảm nhận xa lạ đồng thời được cách điệu để vượt lên khỏi việc tái hiện tự nhiên thuần túy.
Vai Trò Của Linh Vật Trong Ký Ức Cộng Đồng
Với AGS, câu chuyện văn hóa luôn được đề cao. Tính chất văn hóa vùng miền cũng là yếu tố mà không phải linh vật nào cũng được thể hiện rõ ràng và thuyết phục. Từ góc nhìn nghiên cứu đô thị và ký ức cộng đồng, AGS cho rằng cá tính của linh vật đóng vai trò như dấu hiệu nhận diện văn hóa, giúp công chúng nhận diện địa phương, ghi nhớ lâu dài câu chuyện đằng sau hình tượng ấy và hình thành sự tự hào.
"Tả thực và cách điệu không phải hai thái cực đối lập trong thiết kế linh vật Tết. Vấn đề nằm ở việc hình tượng đó kể câu chuyện gì cho ai và trong bối cảnh nào. Khi linh vật vượt qua vai trò trang trí để trở thành cấu trúc tự sự văn hóa, nó hướng đến độ giống về hình thức hoặc xác lập bản sắc riêng; mỗi lựa chọn đều chính đáng nếu phù hợp với mục đích mà nó hướng tới", đại diện AGS khẳng định.
