Những ngày tháng Năm, di tích Nhà cụ Nguyễn Thị An bên đường An Dương Vương (phường Phú Thượng, Hà Nội) thu hút nhiều đoàn khách đến tham quan. Ông Công Ngọc Dũng, người trông coi di tích, luôn tất bật đón tiếp. Mỗi lần đứng trước đám đông, ông Dũng như trẻ lại, say sưa kể về ngôi nhà thân thương do ông bà xây dựng cách đây cả trăm năm. Đây là địa chỉ đầu tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh dừng chân khi về Hà Nội sau Cách mạng Tháng Tám thành công, chuẩn bị cho ngày Quốc khánh 2/9/1945. Gia đình ông Dũng đã hiến tặng ngôi nhà cho chính quyền Thủ đô làm Nhà lưu niệm về Bác từ nhiều năm nay, nhưng ông vẫn luôn là một hướng dẫn viên đầy nhiệt huyết.
Niềm tự hào của gia đình ông Công Ngọc Dũng
Chúng tôi hỏi ông Dũng: “Vì sao bao năm trôi qua, vẫn ngần ấy câu chuyện, mà lần nào khi kể về Bác, ông cũng tự hào và sôi nổi như thế?”. Ông trả lời: “Tôi chưa từng gặp Bác, nhưng câu chuyện về Bác được lưu truyền qua các thế hệ, từ bà nội tôi (cụ Nguyễn Thị An) đến bố tôi, cô tôi. Mọi người đều bảo rằng, ngày Bác về, Bác mới trải qua một trận ốm nên gầy gò lắm. Nhưng Bác làm việc suốt ngày, chỉ dành rất ít thời gian nghỉ ngơi. Sau này, khi đã là Chủ tịch nước, bận trăm công nghìn việc, Bác vẫn về thăm lại ngôi nhà, thăm hỏi mọi người, dùng bữa cơm thân mật với gia đình. Những bài học về sự cống hiến, giản dị, gần gũi nhân dân như thế làm sao không xúc động, không tự hào được!”.
Mấy chục năm nay, gia đình ông Dũng duy trì truyền thống gặp mặt ôn lại kỷ niệm về Bác, giáo dục con cháu. Ông vừa tiếp đón các cô giáo và học sinh Trường tiểu học Phú Thượng đến thăm di tích. “Những tiết học lịch sử địa phương như thế rất cần thiết, để các con, các cháu hiểu thêm về quê hương, về vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc”, ông Dũng nói.
Hệ thống di tích về Bác Hồ tại Hà Nội
Hà Nội có hàng trăm di tích, địa chỉ liên quan cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Có những nơi Bác từng sống, làm việc trong nhiều năm như Phủ Chủ tịch, ngôi Nhà sàn hay di tích K9 Đá Chông, hiện do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản lý. Cũng có những di tích Bác ở, làm việc trong thời gian ngắn như: Nhà cụ Nguyễn Thị An ở Phú Thượng, Nhà số 48 phố Hàng Ngang (phường Hoàn Kiếm, nơi Bác viết Tuyên ngôn Độc lập), Nhà lưu niệm Bác Hồ ở Vạn Phúc (phường Vạn Phúc, nơi Bác viết Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến) hay những địa chỉ Bác ở, làm việc khi chuẩn bị lên chiến khu Việt Bắc như: Nhà lưu niệm Bác Hồ ở Xuyên Dương (xã Dân Hòa), Nhà lưu niệm Bác Hồ ở thôn Phú Đa (xã Hạ Bằng).
Dù là địa điểm nào, cấp ủy, chính quyền, nhân dân Thủ đô đều trân trọng gìn giữ. Bởi, ngay cả những nơi Bác chỉ đến thăm ít phút, Người cũng để lại những bài học quý giá.
80 năm Bác về thôn Xuyên Dương
Năm 2026 là tròn 80 năm Bác về với thôn Xuyên Dương, xã Dân Hòa. Bác về Xuyên Dương trong hoàn cảnh ngặt nghèo của đất nước, ngay sau khi phát động “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến” tại làng lụa Vạn Phúc. Suốt thời gian ở Xuyên Dương, Bác làm việc với không khí hết sức căng thẳng, quyết định nhiều việc đại sự quốc gia khi phải chỉ huy cuộc kháng chiến ở nhiều mặt trận cùng lúc trên khắp cả nước. Giữa bộn bề công việc, Bác dành thời gian mời vợ chồng ông Nguyễn Huy Chúc gặp mặt và trò chuyện. Khi đó, bà Nguyễn Thị Dần, vợ ông Chúc mới sinh con gái đầu lòng. Bác đã tặng cháu bé một sợi dây chuyền bạc và trực tiếp đặt tên cho cháu bé.
Bác về thăm xã viên Hợp tác xã Quán La
Hay như lần Bác về thăm xã viên Hợp tác xã Quán La (nay thuộc phường Tây Hồ), tất cả các xã viên đều ngỡ ngàng khi Bác đi thẳng ra cánh đồng Váu, nơi mọi người đang gặt lúa. Cảm động trước hành động giản dị, quan tâm đến đời sống nhân dân của Bác, mọi người đồng thanh hô: “Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Cũng trong lần ấy, ngắm những cây cổ thụ ở đình Quán La, Bác dặn dò nhân dân gìn giữ cẩn thận, để con cháu sau này còn hưởng thụ. Những cây cổ thụ năm ấy bây giờ tiếp tục cao lớn hơn, được người dân phường Tây Hồ gìn giữ, chăm sóc như báu vật. Trong không gian đình Quán La, hai bức phù điêu về Bác đã được dựng lên để tưởng nhớ những lần Bác về thăm Đảng bộ, chính quyền, nhân dân địa phương. Các thế hệ người dân Tây Hồ, nhất là Đoàn Thanh niên, các trường học trên địa bàn lấy nơi đây làm địa chỉ giáo dục truyền thống.
Bảo tồn và phát huy giá trị di tích
Giám đốc Ban Quản lý Di tích và danh thắng Hà Nội Nguyễn Doãn Văn cho biết, với vai trò cơ quan phụ trách nghiệp vụ về bảo vệ, phát huy các di tích trên địa bàn, Ban luôn phối hợp chặt chẽ với các địa phương nơi có di tích về Bác Hồ để thực hiện tốt nhất công tác bảo tồn, phát huy giá trị, lan tỏa giá trị di tích. Ban cũng đẩy mạnh đổi mới hoạt động gìn giữ, lan tỏa giá trị di tích về Bác. Trong đó, Nhà số 48 phố Hàng Ngang, nơi Bác viết Tuyên ngôn Độc lập, đã được tích hợp công nghệ số hóa. Tại tầng hai của ngôi nhà, công nghệ hologram giúp tái hiện hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đang soạn thảo bản Tuyên ngôn Độc lập. Những bức tường của gian phòng được ứng dụng công nghệ 3D Mapping trình chiếu khoảnh khắc lịch sử khi Bác đọc “Tuyên ngôn Độc lập” tại Quảng trường Ba Đình. Công nghệ này giúp khách tham quan, học tập cảm nhận rõ thần thái, nụ cười, giọng nói của Bác. Ngoài ra, các hiện vật gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh đều được gắn mã định danh QR code để mọi người có thể tra cứu thông tin, tìm hiểu sâu hơn về hiện vật và các câu chuyện lịch sử. Đây cũng là xu hướng được ứng dụng ngày càng rộng rãi.
Giáo dục lịch sử địa phương tại các di tích
Những năm gần đây, Hà Nội đẩy mạnh dạy môn Lịch sử địa phương trên thực địa, nhiều tiết học diễn ra ở những di tích về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Học sinh Thủ đô được đến nơi Bác viết Tuyên ngôn Độc lập, nơi Bác viết “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến”, hay những nơi ghi dấu Bác đến thăm, nói chuyện với nhân dân. Những câu chuyện, những bài học về tấm gương đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh vì thế cứ lan tỏa đến các thế hệ sau.
