Từ 5 giờ sáng, nông dân các phường Phong Cốc, Liên Hòa đã ra đồng, mang theo lễ vật và những nhành lúa non để chuẩn bị cấy lúa, báo hiệu một mùa vụ mới bắt đầu. Sau nghi lễ dâng hương trang nghiêm lên Thần Nông, những nhành lúa non đầu tiên được nông dân cấy xuống ruộng, mở đầu cho một trong những vụ lúa quan trọng nhất trong năm. Đây không chỉ là nghi thức nông nghiệp đơn thuần mà còn là không gian văn hóa đặc sắc, nơi hội tụ tín ngưỡng nông nghiệp, đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn' và tinh thần gắn kết cộng đồng bền chặt qua nhiều thế hệ.
Nghi thức khai mạc và ý nghĩa văn hóa
Lãnh đạo phường Phong Cốc đã gióng trống khai mạc Lễ hội xuống đồng. Lễ hội xuất phát từ tục làm lễ 'hạ điền' và lễ 'thượng điền' của cư dân vùng Hà Nam, diễn ra vào dịp đầu tháng 6 âm lịch hằng năm, trước khi vào vụ cấy lúa mùa. Năm 2024, lễ hội được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Nhiều năm qua, chính người dân Hà Nam đã là những 'người giữ hồn' cho lễ hội, từ việc chuẩn bị lễ vật, tổ chức nghi thức, đến tham gia các hoạt động hội – tất cả đều mang đậm dấu ấn cộng đồng. Đáng chú ý, phần lớn kinh phí tổ chức lễ hội được huy động từ sự đóng góp của người dân, doanh nghiệp và các nguồn xã hội hóa.
Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát triển
Ông Ngô Đình Dũng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Phong Cốc, cho biết: 'Lễ hội xuống đồng ở đảo Hà Nam có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với đời sống tâm linh và tinh thần của người dân Phong Cốc và các xã, phường lân cận; đây là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian mang yếu tố tín ngưỡng bản địa, thể hiện bản sắc của cộng đồng cư dân nông nghiệp.' Thời gian tới, phường Phong Cốc cùng với ngành văn hóa xây dựng hồ sơ đề nghị xếp hạng đình Cốc, miếu Cốc là di tích quốc gia đặc biệt; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, đưa những giá trị văn hóa của Lễ hội xuống đồng trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương và của tỉnh, đồng thời gắn bảo tồn với phát triển bền vững. Trong đó, cộng đồng dân cư vẫn là chủ thể, vừa gìn giữ, vừa lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của lễ hội và vùng đảo Hà Nam.
Hoạt động đua thuyền và thông tin lễ hội năm nay
Môn đua thuyền chải góp phần khẳng định truyền thống đoàn kết của cư dân vùng đảo Hà Nam. Vượt lên trên khuôn khổ một lễ hội thuần nông, Lễ hội xuống đồng của cư dân vùng đảo Hà Nam là nhịp sống, là ký ức và là niềm tin của cư dân vùng cửa sông Bạch Đằng. Mỗi mùa xuống đồng không chỉ bắt đầu một vụ lúa mới, mà còn là cách người dân tiếp nối mạch nguồn văn hóa, gìn giữ bản sắc và hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam từ chính đời sống cộng đồng, từ những thửa ruộng quê hương. Lễ hội năm nay dự kiến diễn ra trong hai ngày 18 đến 19/7 (mùng 5 đến 6/6 âm lịch) tại đình Cốc, phường Phong Cốc.
