Mỗi dịp đầu xuân, làng Triều Khúc lại trở nên rộn ràng với không khí lễ hội truyền thống. Điểm nhấn đặc sắc nhất, thu hút du khách thập phương, chính là điệu múa "Con đĩ đánh bồng" – một trong mười điệu múa dân gian cổ còn vẹn nguyên sức sống giữa lòng thủ đô Hà Nội.
Nguồn gốc lịch sử và nghi lễ trang trọng
Lễ hội gắn liền với sự kiện Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng tập hợp binh sĩ và đóng quân tại làng Triều Khúc xưa. Đoàn rước kiệu Bố Cái Đại Vương được tổ chức một cách trang trọng, rước từ đình Sắc về đình Đại trong tiếng chiêng trống rộn rã, tạo nên không khí thiêng liêng.
Sau khi hoàn tất các nghi thức rước tế, thời khắc "ngài đã lên ngai" cũng là lúc điệu múa đánh bồng hầu Thánh chính thức bắt đầu. Theo truyền thuyết, do trong quân không có nữ, các binh sĩ đã đóng giả con gái để múa mua vui, giải trí cho binh lính khi mừng công thắng giặc.
Sau khi vua Phùng Hưng qua đời, dân làng lập đình thờ và múa Bồng trở thành điệu múa mang đậm tính nghi lễ, thể hiện lòng thành kính và đạo lý uống nước nhớ nguồn.
Đặc điểm độc đáo của điệu múa
Điệu múa Bồng mang nét đặc trưng độc nhất vô nhị khi những nam thanh niên khôi ngô hóa trang thành thiếu nữ lả lơi. Nhân vật chính hóa thân vào vai "con đĩ" phải là trai tân chưa vợ, mặt mũi khôi ngô, tươi tắn và là con nhà gia giáo.
Họ được trang điểm mặt hoa da phấn, môi son, má hồng và mặc đồ giả gái rực rỡ, với chiếc trống bồng được khoác hờ trước ngực. Các vũ công nam thực hiện những động tác xoay tròn, dựa lưng, úp mặt vào ngực nhau lả lơi, quấn quýt.
Động tác múa cực kỳ phóng khoáng, dứt khoát mạnh mẽ nhưng cũng rất mềm mại, linh hoạt. Những động tác tuy đơn giản nhưng mang dáng dấp không phải ai cũng bắt chước được, tạo nên sự cuốn hút đặc biệt.
Âm nhạc và sự tham gia của cộng đồng
Đứng bên ngoài đoàn rước tế, chú Cường (56 tuổi) đang say sưa thổi chiếc tù và làm bằng sừng trâu. Chú Cường chia sẻ, âm thanh tù và mang những giai điệu hiệu lệnh tiến hoặc lui quân, hòa cùng tiếng trống hội tăng thêm phần náo nức.
Mọi năm chú đều tham gia đoàn rước tế, nhưng năm nay nhà có tang nên đành đứng ngoài. Theo tục lệ, những người đang chịu tang sẽ không được tham gia vào đoàn rước từ một đến ba năm, thể hiện sự tôn trọng truyền thống.
Tại ngõ 207 xóm Cầu, anh Đào Nhân Phúc cùng người dân làm mâm lễ cúng. Anh Phúc bày tỏ sự mong chờ vì cả năm mới có một ngày, mọi người cùng nhau dâng lễ với lòng thành kính, tạo nên không khí vui tươi, phấn khởi chào năm mới.
Tiếp nối truyền thống và cảm xúc của người tham gia
Anh Nguyễn Huy Công (36 tuổi), Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ múa trống bồng, chia sẻ: "Mỗi dịp Tết đến xuân về, chúng tôi đều rất háo hức được trình diễn điệu múa cổ truyền". Năm nay, đội múa có thêm những gương mặt 'siêu nhí' trình làng để tiếp nối truyền thống.
Các em được bố mẹ tự tay tô son, điểm phấn, chăm chút trang phục, thể hiện sự gìn giữ di sản qua các thế hệ. Điểm đặc biệt của điệu múa này là tất cả vũ công đều chỉ đi tất trắng, không mang giày khi trình diễn, tạo nét duyên dáng riêng biệt.
Bạn Sơn, một thành viên trẻ của đội múa, chia sẻ: “Mình cảm thấy rất tự hào khi được trình diễn điệu múa cổ truyền cho tất cả mọi người. Năm mới, mình xin chúc cho mọi người trên cả nước một năm bình an, vạn sự như ý”.
Trong lúc hội diễn ra, người dân làng Triều Khúc ân cần rót từng ly trà ấm, tiếp sức cho đội múa bồng sau những màn trình diễn cống hiến hết mình, thể hiện tinh thần đoàn kết và sự ủng hộ nhiệt thành.
Ý nghĩa văn hóa và di sản bền vững
Trải qua bao thăng trầm, điệu múa "Con đĩ đánh bồng" không chỉ là hình thức diễn xướng dân gian mà còn là một nghi lễ tâm linh độc đáo. Nó thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và sức sống mãnh liệt của di sản văn hóa Thăng Long nghìn năm văn hiến.
Nét duyên dáng, lúng liếng của những "bóng hồng" mang hình hài nam giới đã làm nên hồn cốt đặc trưng của điệu múa bồng Triều Khúc, thu hút sự quan tâm của du khách và các nhà nghiên cứu văn hóa.
Lễ hội này không chỉ là dịp vui chơi mà còn là cơ hội để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong thời đại mới.
