Nhà văn Kiều Bích Hậu, người sở hữu danh xưng Tiến sĩ danh dự từ Học viện Prodigy Life (Mỹ), đã đưa văn chương Việt Nam vươn ra thế giới với hơn 50 quốc gia, 25 đầu sách riêng và nhiều giải thưởng quốc tế. Với niềm tin "thơ ca là giải pháp cho hòa bình", chị đã lặng lẽ kết nối các nền văn hóa, vượt qua ranh giới ngôn ngữ và hận thù.
Hành trình từ cô bé Hưng Yên đến những chân trời quốc tế
Sinh ra và lớn lên tại Hưng Yên, cô bé Hậu ngày ấy luôn khao khát phá vỡ lũy tre làng để chạm tay vào đại dương. Những câu thơ đầu tiên được viết trong đêm, nhưng phải giấu kín trong ngăn kéo vì sợ bị gắn mác "gàn dở". Phải đến mùa xuân năm 2019, tại Hungary, một người bạn nước ngoài đã nắm tay chị và nói: "Tôi nhìn thấy tâm hồn thi ca trong bạn. Tại sao bạn lại giấu nó đi?" – khoảnh khắc ấy đã thay đổi cuộc đời chị.
Kiều Bích Hậu bắt đầu hành trình đưa thơ ca Việt Nam ra thế giới. Năm 2020, chị cùng bốn cộng sự thành lập Nhóm Nữ dịch giả Hà Nội. Hai năm sau, tập thơ tiếng Anh Ngũ sắc ánh sáng ra mắt tại Nhà xuất bản Ukiyoto (Canada). Chị trở thành đại sứ của nhà xuất bản này tại Việt Nam, dành nhiều thời gian dịch tác phẩm của đồng nghiệp hơn cả sáng tác của chính mình.
Gõ cửa thế giới bằng sự kiên trì và lòng bao dung
Hành trình ấy không hề dễ dàng. Kiều Bích Hậu kiên trì gõ cửa từng nhà xuất bản nước ngoài, chắt chiu từng nguồn kinh phí từ các dịch giả và bạn bè văn chương để in sách. Không ít lần, khi quỹ tài trợ cạn kiệt, chị nhận lại những cái lắc đầu hay sự im lặng. Nhưng chị vẫn bước tiếp, tin rằng muốn văn chương Việt Nam được biết đến, trước hết phải có người bền bỉ mở đường.
Chị ví mình như người thợ đập đá: "Việt Nam có nhiều viên ngọc quý nhưng nó ở trong đá. Chúng ta phải dũng cảm phá vỡ viên đá đó ra thì ngọc mới tỏa sáng". Chị đã đi qua hơn 50 quốc gia, từ Liên hoan thơ New York (Mỹ), chương trình "Gặp gỡ Hòa bình" tại Ấn Độ đến lễ trao giải Thành tựu trọn đời vì văn hóa tại Ý. Ở đâu, chị cũng mang theo những trang sách và câu chuyện về con người Việt Nam.
Thơ ca – giọt dầu ô liu kết nối những tâm hồn
Niềm tin của chị càng được củng cố sau cuộc trò chuyện tại Hy Lạp. Khi một giáo sư hỏi: "Nước và lửa vốn ngàn đời chối từ nhau, làm sao kết nối?", chị đáp: "Dầu ô liu". Chỉ một giọt dầu, nước có thể ôm lấy dầu, còn lửa vẫn bồng bềnh cháy sáng. Với Kiều Bích Hậu, thơ ca cũng giống như giọt dầu ô liu ấy.
Đầu năm 2026, khi xung đột Nga - Ukraine vẫn chưa lắng xuống, một nhà thơ Nga đã giới thiệu cho chị dịch tác phẩm của một nhà thơ Ukraine. Không có những lời kêu gọi lớn lao, chính chữ nghĩa đã lặng lẽ vượt qua ranh giới của hận thù, nối những con người từng đứng ở hai phía chiến tuyến.
Đồi Nghệ Sĩ – không gian giao lưu quốc tế giữa thiên nhiên
Khi nguồn tài trợ cho các hoạt động giao lưu thơ ca dần cạn kiệt, một ngọn đồi cao 88 m dưới chân núi Ba Vì đã trở thành nơi khởi đầu cho một giấc mơ do Kiều Bích Hậu đề xuất. Cùng với nhà thơ Bàng Ái Thơ, dịch giả Khánh Phương, NSƯT Văn Báu cùng hàng chục cư dân trên đồi, họ đã dựng nên một không gian giao lưu quốc tế giữa thiên nhiên. Tháng 10.2025 và tháng 3.2026, Liên hoan Thơ quốc tế đã diễn ra tại đây, quy tụ nhiều thi sĩ trong và ngoài nước.
Để sự kiện thành công, chị Hậu và các cộng sự tự xoay xở mọi chi phí ăn ở, đi lại cho khách mời. Có những lúc tưởng chừng phải bỏ cuộc. Chiều 20.3.2026, một nhà thơ Uzbekistan bị giữ lại ở cửa khẩu do vướng thủ tục visa. Không muốn người bạn phương xa lỡ hẹn với Việt Nam, chị chạy vạy khắp nơi, thậm chí dùng cả khoản tiền tiết kiệm cuối cùng để hỗ trợ, chỉ với mong muốn vị khách ấy được đặt chân đến mảnh đất mà chị luôn tự hào giới thiệu với bạn bè quốc tế.
Những nhọc nhằn ấy dường như tan biến trong đêm giao lưu thơ nhạc tại Thái Nguyên. Các thi sĩ đến từ Ý, Hungary, Nga, Uzbekistan, Thái Lan, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Úc nắm tay đồng bào Tày, Mông cùng nhảy sạp. Dưới nhịp điệu dân gian, khoảng cách về ngôn ngữ, quốc tịch hay màu da dường như không còn.
Bài học về sự bao dung và tình yêu văn chương
Sau ngần ấy năm lặng lẽ làm "cầu nối" giữa văn chương Việt Nam và thế giới, Kiều Bích Hậu chia sẻ: "Lãi lớn nhất không phải danh vọng, mà là sự nới rộng dung lượng của trái tim. Càng đi, càng kết nối, lòng bao dung, đồng cảm và tình yêu thương trong tôi càng rộng mở". Chị chọn tha thứ khi bị hiểu lầm, thậm chí sẵn lòng giúp đỡ những người từng làm tổn thương mình. Với chị, đó không phải sự cao thượng mà chỉ đơn giản là cách để lòng mình nhẹ nhõm hơn.
Từ cô bé lớn lên bên triền đê châu thổ sông Hồng, Kiều Bích Hậu đã mang chữ nghĩa Việt Nam đi qua nhiều châu lục. Chị không xem mình là người chinh phục thế giới, chỉ lặng lẽ gõ cửa từng miền đất bằng thơ ca và một trái tim chưa bao giờ thôi tin vào sức mạnh của sự kết nối.
