Ký ức mùa vải chín thời sơ tán
Cuối năm 1968, tôi theo gia đình về sơ tán ở huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương (khi đó Hưng Yên sáp nhập với Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng). Mùa vải chín năm 1969 là lần đầu tiên chị em tôi được hòa mình vào vụ vải. Tứ Kỳ không phải vùng đất của vải thiều Thanh Hà “xịn”, nhưng các huyện xã ven sông Thái Bình trồng khá nhiều vải thiều.
Vườn nhà bác chủ nơi chúng tôi ở có một cây vải to nổi bật. Bác Phùng, chủ nhà, cho biết: “Cây vải này bác lấy giống bên huyện Thanh Hà. Chắc cũng tầm hai mươi tuổi rồi các cháu ạ”. Những năm tháng chiến tranh, máy bay Mỹ ném bom, ruộng vườn thưa thớt. Cây vải nhà bác Phùng sai trĩu quả, bác phải canh chừng lũ dơi ban tối và bọn trẻ con “háu ăn” như chúng tôi.
Cơ hội được “mót quả”
Bác Phùng gái có bữa bảo: “Vải thu hoạch rồi đem bán lấy tiền chi tiêu sinh hoạt”. Sau mấy ngày bác Phùng trai trèo lên cây thu hoạch, chúng tôi được gọi là “tháo khoán”. Bác gọi bọn con trai sơ tán lại và bảo: “Giờ thì đến lượt mấy thằng mót quả”. Tôi ngơ ngơ hỏi: “Mót quả là gì hả bác?”. Bác cười: “Là các cháu được phép trèo lên cây tìm xem còn quả vải nào sót không thì hái ăn. Nhớ là cành vải khá giòn đấy. Cấm không được leo cao hay leo xa cành kẻo ngã gãy cổ”.
Nhìn khắp lượt vẫn thấy lấp ló vài ba quả vải chín ở cành cao và xa. Thấy tôi tần ngần, bác Phùng trai bảo: “Bác cho mày mượn cây sào. Đầu cây sào đã được buộc chiếc liềm cắt lúa. Mày đứng bên cây rồi đưa cây sào lên mà ngoắc cho quả vải rụng”. Mùa vải chín năm đó, lần đầu tiên trong đời tôi được ăn những quả vải chín, tuy là vải sót, thật tuyệt vời vì tự tay mình hái.
Trở lại với vườn vải Lục Ngạn
Mùa vải này, tôi được mấy người bạn đồng nghiệp ở Bắc Ninh mời lên thăm vườn vải Lục Ngạn. Vườn vải của gia đình ông Trần Đình In ở tổ dân phố Đức Chính, phường Chũ, tỉnh Bắc Ninh, rộng gần 3.000 m2 với hơn 120 cây vải trồng thành hàng lối, xanh um lá và đỏ rực màu vải chín. Ông In cho hay: “Giống vải chúng tôi trồng đều được mua từ thôn Thanh Xá, huyện Thanh Hà. Thế mới bảo đảm chất lượng vải thiều Thanh Hà chứ”. Ông In quê gốc ở xã Quảng Hiệp, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cũ.
Ông In bảo: “Các bác cứ tự nhiên hái quả mà ăn. Ăn tại vườn thoải mái chúng tôi không tính tiền. Còn các bác muốn mua về Hà Nội làm quà thì có mấy chiếc túi nylon tôi để sẵn chỗ đường đi. Các bác tự hái hay nhờ hái cũng được. Khi đó chúng tôi mới cân túi quả và tính tiền”. Chỉ khẽ kiễng chân là với tay hái từng quả chín, tôi như sống lại thời thơ ấu. Mùi thơm và vị ngọt của quả vải thiều quãng gần sáu mươi năm trước trở về náo nức.
NGUYỄN TRỌNG VĂN
