Nhiều năm qua, cứ vào sáng thứ bảy hằng tuần, những người yêu môi trường tại phường Hội An lại tụ họp tại "Chợ cộng đồng giảm rác" do Tổ chức Hoi An Eco Hub khởi xướng. Khác với những phiên chợ truyền thống có sạp hàng bê tông kiên cố, tại đây, hàng hóa được bày biện trên những chiếc bàn gỗ hoặc đơn giản là tấm chiếu cói trải dưới nền sân. Hàng hóa chủ yếu là rau, củ, quả do các hộ dân trồng được, các loại tinh dầu, đồ ăn nhà làm, sản phẩm tẩy rửa sinh học và đồ lưu niệm.
Điểm đặc biệt của phiên chợ này là mọi giao dịch không cần dùng tiền mà được quy đổi bằng rác thải. Cụ thể, với 1 kg rác nhựa giá trị thấp như túi nylon, vỏ hộp sữa, ly nhựa, ống hút, người tham gia có thể đổi được 0,2 kg phân hữu cơ, 100 ml nước rửa chén sinh học hoặc 2 cây thuốc nam. Với 1 kg rác nhựa có giá trị (nhựa cứng số 2, số 5), họ đổi được 0,5 kg phân hữu cơ, 200 ml nước rửa chén sinh học hoặc 5 cây thuốc nam. Ngoài ra, các loại vỏ rau củ quả, vỏ trứng, lá cây rụng cũng được thu gom và mang đến chợ để đổi lấy rau xanh, đường mía.
Với phương châm "giảm rác", tại chợ, người bán và người mua hạn chế tối đa việc sử dụng túi nylon và các sản phẩm nhựa dùng một lần, ưu tiên đựng bằng các vật dụng thân thiện môi trường như túi giấy, lá chuối, chai lọ thủy tinh. Chị Vũ Mỹ Hạnh, sáng lập và điều hành Hoi An Eco Hub, cho biết mục tiêu của "Chợ cộng đồng giảm rác" là tạo cầu nối giữa người tiêu dùng và các nông hộ, nhà sản xuất quy mô nhỏ tại địa phương, thúc đẩy tiêu dùng xanh và khuyến khích sản xuất xanh. Xa hơn, phiên chợ hướng tới hình thành ý thức và thói quen phân loại, thu gom rác thải cho mỗi gia đình, xây dựng lối sống xanh bảo vệ môi trường.
Không chỉ dừng lại ở việc trao đổi hàng hóa, tại "Chợ cộng đồng giảm rác", người dân và du khách còn được tìm hiểu hành trình "hồi sinh" rác thải do Tổ chức Hoi An Eco Hub thực hiện. Các thành viên của dự án hướng dẫn quy trình phân loại rác thải tại nhà, cách xử lý và biến rác thải thành thức ăn nuôi trùn quế, phân bón hữu cơ hoặc sản phẩm tẩy rửa sinh học.
Đổi rác hôm nay - Góp xanh ngày mai
Tại TP Đà Nẵng, ngày càng có nhiều phiên chợ xanh "không tiền mặt, chỉ nhận rác" do các tổ chức cộng đồng, hội, đoàn thể thực hiện. Hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (5/6), ngày 3/6, Hội Nông dân phường Hội An đã tổ chức chương trình "Đổi rác thải lấy sản phẩm thân thiện môi trường" và "Trạm đong đầy cộng đồng", thu hút đông người dân tham gia. Tại chương trình, người dân mang các loại rác thải tái chế như chai nhựa, vỏ lon, giấy bìa, pin cũ đến đổi lấy giỏ đi chợ, bình ủ trà, bình nước.
Đặc biệt, với "Trạm đong đầy cộng đồng", người dân được mang chai, lọ, bình đựng đã qua sử dụng đến mua các sản phẩm tẩy rửa sinh học thân thiện môi trường như nước giặt, nước lau sàn, nước rửa chén theo hình thức đong đầy, góp phần giảm thiểu rác thải dùng một lần và hình thành thói quen sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường và sức khỏe.
Theo Hội Nông dân phường Hội An, chương trình nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường, phân loại rác thải tại nguồn và hạn chế sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần. Qua đó, từng bước hình thành thói quen phân loại rác, bảo vệ cảnh quan môi trường.
Trong khi đó, tại phường Hòa Cường, chương trình "Thu đổi dầu ăn đã qua sử dụng và pin cũ" do Hội phụ nữ phường tổ chức được duy trì đều đặn từ tháng 7/2025 đến nay. Lần gần đây nhất, chương trình nhận được sự hưởng ứng tích cực của hàng trăm hội viên phụ nữ với hơn 300 lít dầu ăn thừa và 60 kg pin cũ các loại được thu gom.
Bà Đinh Thị Quế, Chủ tịch Hội Phụ nữ phường Hòa Cường, cho biết toàn bộ lượng dầu ăn thừa được thu gom sẽ được chuyển bán cho đơn vị chuyên trách để tái chế thành nhiên liệu đốt. Số pin cũ được bàn giao cho Phòng Kinh tế - Hạ tầng phường để xử lý đúng quy trình. Cũng theo bà Quế, nhận thức được ý nghĩa to lớn và tác động với môi trường, địa phương đã phát động nhân rộng mô hình "Thu đổi dầu ăn đã qua sử dụng và pin cũ" ra toàn phường. Mỗi lít dầu thừa được thu gom, mỗi viên pin cũ được giữ lại chính là minh chứng rõ nét cho việc thay đổi nhận thức và hành động của mỗi người dân. Từ đó, góp phần giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước, môi trường đất và hạn chế tắc nghẽn hệ thống thoát nước đô thị, chung tay bảo vệ, gìn giữ thành phố xanh-sạch-đẹp.
Bài và ảnh: ÁNH DƯƠNG
