Một nghiên cứu mới từ tổ chức giám sát phi lợi nhuận Hòa bình xanh đã tiết lộ rằng lượng vàng trị giá hàng tỷ USD vẫn đang được khai thác trái phép tại rừng Amazon của Brazil, bất chấp những nỗ lực trấn áp của chính quyền Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva.
Thực trạng khai thác vàng trái phép
Khi nhậm chức vào năm 2023, ông Lula cam kết chấm dứt hoạt động khai thác vàng trái phép trên vùng đất của các bộ lạc bản địa cùng những khu vực được bảo vệ. Trong năm ngoái, Cảnh sát Liên bang Brazil đã thu giữ lượng vàng khai thác trái phép ở mức kỷ lục, lên tới 447 kg. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá vàng tăng cao do bất ổn địa chính trị gia tăng, các nhóm khai thác đã thích nghi bằng cách sử dụng giấy phép khai thác “ma”.
Giấy phép ma và hệ lụy
Nghiên cứu của tổ chức Hòa bình xanh cho thấy những khu vực không hề có hoạt động khai mỏ lại được cấp giấy phép khai thác hợp pháp. “Giấy phép ma” này giúp “rửa sạch” nguồn gốc của số vàng khai thác bất hợp pháp tại những khu vực vốn bị cấm. Tổ chức Hòa bình xanh đã phân tích 187 khu vực có giấy phép khai thác vàng do Cơ quan Khai khoáng Quốc gia Brazil (ANM) cấp. Kết quả cho thấy 98 khu vực trong số này không có bất kỳ dấu hiệu khai thác nào.
Các “giấy phép ma” từng được sử dụng để hợp thức hóa việc bán ra thị trường 26,8 tấn vàng trong giai đoạn từ năm 2018 đến tháng 3/2026, giá trị ước tính vào khoảng 3,88 tỷ USD. Phóng viên Reuters đã thực hiện chuyến bay khảo sát qua hai khu vực “khai khống” do tổ chức Hòa bình xanh phát hiện. Phía Reuters xác nhận rằng, dù hồ sơ ghi nhận sản lượng khai thác lộ thiên của hai mỏ này khá lớn, nhưng tại thực địa không hề có hoạt động khai thác nào diễn ra. Trong khi đó, chỉ cách khu vực “khai khống” khoảng 6 phút bay, các nhà báo phát hiện một khu khai thác vàng trái phép quy mô lớn đang hoạt động trong khu vực được bảo vệ.
Phản ứng từ cộng đồng bản địa
Ông Megaron Txucarramae, thủ lĩnh của bộ lạc người Kayapo, bày tỏ sự thất vọng trước hiện trạng nhức nhối. “Nạn khai thác vàng trái phép trên đất của người bản địa tàn phá đất đai, gây ô nhiễm sông ngòi, người bản địa cuối cùng vẫn phải ăn những con cá nhiễm độc”, ông Megaron nói.
Phản hồi từ cơ quan chức năng
Trong tuyên bố gửi Reuters, Cơ quan Khai khoáng Quốc gia Brazil cho biết cơ quan này đang giám sát các giấy phép mà tổ chức Hòa bình xanh tố cáo là “khai khống”, để xác định dấu hiệu bất thường. Cơ quan Khai khoáng Quốc gia Brazil cho rằng với hàng nghìn giấy phép đã được cấp từ trước, khu vực Amazon đặt ra những thách thức rất lớn về công tác giám sát.
Ông Danicley Aguiar, người phát ngôn của tổ chức Hòa bình xanh tại Brazil, cảnh báo tình trạng khai thác vàng trái phép sẽ tiếp tục mở rộng, nếu các lỗ hổng đang tồn tại không được khắc phục. “Chừng nào vàng vẫn có thể được hợp thức hóa thông qua các giấy phép khai khống, hoạt động này sẽ còn tiếp tục mở rộng tại Amazon”, ông Aguiar cảnh báo.
