Đất Ba Làng xưa vốn thuần nông, bên cạnh nghề mộc, nghề đan thúng, nghề hàng xáo, nghề làm đậu... khi nông nhàn. Những năm gần đây, làng đã lên phố, nhưng nếp làng vẫn còn đó. Bởi thế, hội làng hôm nay mang cái rộn ràng của phố thị, lại có cái thâm trầm của hồn quê Bắc Bộ. Sau tiếng chiêng trống vang ngân trong lễ tế tưởng nhớ công đức trời đất thánh thần, tưởng nhớ những liệt sĩ - người con quê hương đã hy sinh vì nghĩa lớn; là các điệu dân ca dân vũ rộn ràng, mạch nguồn văn hóa ấy cứ âm thầm chảy qua nhiều đời người, linh thiêng và thẳm sâu.
Nhà văn hóa - trái tim mới của cộng đồng
Nay bước chân về Hoàng Lê, ta dễ gặp cảnh nhà văn hóa sáng đèn, tiếng loa vang lên gọi bà con tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân, dịp lễ Tết hay những ngày đất nước có sự kiện lớn. Ngoài sân, các cụ tóc bạc ngồi chuyện trò bên ấm trà nóng; đám trẻ ríu ran xếp ghế; mấy chị phụ nữ trong đội dân vũ tranh thủ chỉnh lại tà áo đỏ trước giờ biểu diễn. Một góc khác, đám học sinh quây quanh tủ sách cộng đồng, chuyền tay nhau những cuốn sách còn thơm mùi giấy mới. Nhìn cảnh ấy, bỗng thấy lễ hội xưa đâu đã mất. Nó chỉ đổi một dáng hình khác để bước cùng thời cuộc.
Từ mái đình đến khu phố: Hồn xưa trong dáng mới
Ngày trước, dân làng tụ họp dưới mái đình để nghe tiếng trống hội. Hôm nay, người dân tụ họp ở nhà văn hóa để nghe phổ biến phong trào xây dựng đời sống văn minh. Ngày trước, các đào nương hát cửa đình cho dân làng thưởng thức. Hôm nay, những điệu dân ca dân vũ lại vang lên giữa sân khu phố, từ Hưng Yên ra Hà Nội, từ miền quê lên đô thị. Những điệu múa trên nền nhạc chèo, quan họ, dân ca Bắc Bộ đang trở thành một nếp sinh hoạt quần chúng mới - vui tươi mà nền nã, hiện đại mà vẫn giữ cốt cách quê nhà.
Văn hóa cộng đồng: Sợi dây kết nối bền chặt
Đất nước hôm nay đổi thay từng ngày, phố mọc lên từ làng cũ, nhà cao tầng thay cho những bờ tre. Nhưng điều quý nhất là giữa nhịp sống gấp gáp, người ta vẫn còn muốn ngồi lại với nhau, cùng đọc sách, cùng múa hát, cùng ăn bữa cơm đoàn kết cuối năm. Ấy chính là hồn cốt của văn hóa cộng đồng Việt Nam - thứ văn hóa không nằm riêng trong bảo tàng hay thư tịch, mà hiện hữu trong tiếng cười ngoài sân nhà văn hóa, trong điệu múa tập thể mỗi buổi chiều, trong ánh mắt bà con khi gọi nhau hai tiếng “xóm giềng”.
Dòng chảy văn hóa không đứt đoạn
Từ lễ hội Đản thánh Ba làng (tế Thành hoàng) năm xưa đến phong trào dân ca dân vũ hôm nay, dòng chảy ấy chưa từng đứt đoạn. Nó đi từ mái đình ra phố thị, từ tiếng trống hội sang tiếng loa sinh hoạt cộng đồng, từ câu hát cổ sang những nhịp múa mới. Và có lẽ, sức sống bền bỉ nhất của một vùng đất không nằm ở những con đường rộng bao nhiêu, nhà cao đến đâu, mà ở chỗ con người nơi ấy còn giữ được bao nhiêu tình làng nghĩa xóm trong lòng mình.
