Hành trình hồi sinh 'cụ diều' Huế 58 năm tuổi tại đất Mỹ
Năm 2025, cộng đồng chơi diều tại Việt Nam đón nhận thông tin bất ngờ: một con diều Huế quý giá đang được bảo quản tại Bảo tàng Hàng không và Không gian quốc gia Smithsonian ở Hoa Kỳ. Người tiết lộ thông tin đặc biệt này là chuyên gia bảo tồn nghệ thuật và phục chế Vũ Đỗ, trong quá trình nghiên cứu tại các bảo tàng Mỹ.
Trong một lần thăm quan Bảo tàng Smithsonian ở Washington DC, Vũ Đỗ tình cờ phát hiện con diều xuất xứ từ Huế. Cảm xúc dâng trào khi thấy một tác phẩm nghệ thuật Việt Nam trở thành hiện vật bảo tàng quốc tế, anh đã đề nghị được nghiên cứu sâu hơn về nguồn gốc và cấu trúc của diều.
Dự án 'Đánh thức con diều: Smithsonian 2025 về Huế 1967'
Đề xuất của Vũ Đỗ được chấp nhận, dẫn đến sự ra đời của dự án đặc biệt. Qua nghiên cứu, anh phát hiện con diều được một sĩ quan không quân Hoa Kỳ yêu thích diều Huế đặt làm từ nghệ nhân Doan Van Chuoc ở đường Võ Tánh, phường Phú Cát (nay là đường Nguyễn Chí Thanh, phường Phú Xuân, TP Huế) cách đây 58 năm, rồi mang về Mỹ.
Ngày mở chiếc hộp kính bảo quản sau gần sáu thập kỷ, Vũ Đỗ cùng đội ngũ chuyên gia đều hồi hộp. Công nghệ hiện đại giúp hé lộ toàn bộ cấu trúc bên trong và mức độ hư hỏng. 'Cụ diều' được làm từ giấy glassine, giấy cotton, sợi nilon, sơn màu từ phẩm nhuộm và keo da động vật.
Với kinh nghiệm nhiều năm phục chế, Vũ Đỗ thực hiện từng công đoạn tỉ mỉ, nhẹ nhàng. Khi con diều trở lại màu sắc nguyên bản, anh vỡ òa cảm xúc vì đã hồi sinh một di sản văn hóa Việt Nam sau thời gian dài im lìm.
Hành trình đưa diều Huế 'vượt đại dương' của nghệ nhân Nguyễn Đăng Hoàng
Trong khi thông tin phục chế diều thành công lan đến Hà Nội, tại Huế, nghệ nhân Nguyễn Đăng Hoàng (hay 'Hoàng diều') đang chuẩn bị cho những chuyến đi quảng bá diều truyền thống khắp thế giới.
Từ cậu bé mê diều đến nghệ nhân quốc tế
Lớn lên ở phố cổ Gia Hội, Hoàng hàng ngày đi học qua nhà nghệ nhân diều Huế Nguyễn Văn Bê. Bị thu hút bởi những con diều lung linh màu sắc, cậu bé thường lân la ngắm nghía sau giờ học. Nhận thấy đam mê của Hoàng, nghệ nhân Bê quyết định truyền nghề.
Với hơn 30 năm kinh nghiệm, anh Hoàng chia sẻ: 'Thoạt nhìn diều có vẻ đơn giản, nhưng để điều khiển bay cao cần tính toán kỹ từ khi còn trên mặt đất. Diều hình dáng gì phải nắm vững nguyên liệu chế tác.'
Khung sườn thường làm từ tre lồ ô vì dẻo, lóng dài, dễ uốn và chống mối mọt. Vải xoa được chọn để dán vì dễ trang trí và chịu được lực cản gió. Phần đầu và đuôi đều quan trọng để tạo sự cân đối, mềm mại cho toàn thân diều.
Quảng bá diều Huế đến bạn bè quốc tế
Đến nay, 'Hoàng diều' đã đi qua nhiều nước từ châu Âu đến châu Á để trình diễn và thi đấu. Mỗi điểm đến, anh đều được đón nhận nồng nhiệt.
'Khi cánh diều Huế bay lên, nhiều người nhận ra bởi sự mềm mại và màu sắc hiền dịu, thanh thoát. Mỗi chuyến đi là một kỷ niệm, qua đó tôi muốn quảng bá nghệ thuật diều Huế đến bạn bè quốc tế,' anh Hoàng háo hức chia sẻ.
Hai câu chuyện song hành - hồi sinh diều cổ tại Mỹ và đưa diều truyền thống ra thế giới - đều thể hiện tình yêu và nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam trong thời đại mới.
