Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, họa sĩ Minh Phố thuộc thế hệ nghệ sĩ chứng kiến những chuyển động sâu sắc của đô thị. Tốt nghiệp Thạc sĩ Tạo hình - Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam, anh bước vào con đường sáng tác chuyên nghiệp trong bối cảnh Thủ đô đang đổi thay từng ngày. Những biến động của không gian phố thị cùng niềm trăn trở trước sự mai một của nhiều giá trị văn hóa truyền thống đã trở thành mạch nguồn quan trọng nuôi dưỡng tư duy nghệ thuật của anh suốt nhiều năm qua.
Những mùa quả chín
Cùng với hành trình sáng tạo kéo dài hơn hai thập niên với những dự án nghệ thuật về Phố, Làng hay Hạt gạo - hệ thống biểu tượng đã làm nên dấu ấn riêng của họa sĩ Minh Phố, vẫn tồn tại mạch sáng tác âm thầm mà bền bỉ, đó là tranh tĩnh vật. Tranh tĩnh vật của Minh Phố tập trung vào những vật thể gần gũi nhất của đời sống thường nhật. Mỗi năm, vào khoảng thời gian trước và sau Tết Nguyên đán, họa sĩ thường dành từ một đến hai tháng để tập trung cho dòng tranh này. Anh gọi đó là khoảng thời gian "học tập từ thiên nhiên".
Sắc màu rực rỡ trong tranh tĩnh vật của Minh Phố. Học tập theo nghĩa ấy chính là quá trình quan sát, chiêm nghiệm và khám phá vẻ đẹp ẩn sâu trong những sự vật vẫn hiện diện quanh mình mỗi ngày.
Tĩnh vật mang dấu ấn thiên nhiên và đời sống Việt Nam
Trong không gian xưởng vẽ của Minh Phố, những đối tượng được lựa chọn thường rất giản dị. Đó có thể là một chiếc bình gốm với lớp men nhuốm màu thời gian; một bình hoa nở theo mùa hay những cành hoa dại được hái từ khu vườn nhỏ; vài loại hoa quả quen thuộc của miền nhiệt đới. Có khi là chiếc đèn dầu cũ, bàn ghế gỗ, chum sành, góc cửa sổ nhìn ra khoảng trời xanh hoặc những vật dụng bình dị đã đồng hành cùng nhiều thế hệ người Việt. Ở nhiều tác phẩm, người xem còn bắt gặp những nền gạch mang họa tiết, sắc màu của những ngôi nhà xưa, những mảng tường cũ loang dấu thời gian hay các chi tiết trang trí thấp thoáng trên thân gốm, mặt bàn, khung cửa.
Một sắc thái khác trong tranh tĩnh vật. Các tác phẩm đều được dụng công. Đó là những chi tiết rất đời thường nhưng cũng là những dấu vết văn hóa bền bỉ của đời sống Việt. Với họa sĩ, đó là vẻ đẹp đời sống đầy mộc mạc, cũng sẽ là những lớp trầm tích văn hóa, ký ức gia đình, nếp sống cộng đồng và giá trị thẩm mỹ đã được tích lũy qua nhiều thế hệ. Dường như, đây là một trong những điểm nhất quán trong tư duy nghệ thuật của Minh Phố. Ở các sáng tác về Phố, anh tìm kiếm ký ức đô thị; ở đề tài Làng, anh trở về với những giá trị cội nguồn; ở hình tượng Hạt gạo, anh khái quát nền văn minh nông nghiệp lúa nước; và trong tranh tĩnh vật, những suy tư ấy được thu nhỏ lại trong những vật thể bình dị nhất của đời sống thường ngày.
Ngôn ngữ tạo hình đương đại
Cùng với đối tượng được lựa chọn, quan trọng hơn là cách người họa sĩ chuyển hóa những vật thể quen thuộc ấy thành ngôn ngữ tạo hình mang hơi thở đương đại. Minh Phố luôn hướng tới câu chuyện làm thế nào để những giá trị truyền thống tiếp tục tồn tại trong cảm quan thẩm mỹ của con người hôm nay. Một tác phẩm khổ ngang nổi bật. Bởi lẽ đó, trong tranh của anh, hiện thực luôn được tiết chế để nhường chỗ cho cấu trúc tạo hình. Người xem vẫn nhận ra bình hoa, trái cây, chiếc đèn dầu hay ô cửa sổ. Nhưng càng quan sát lâu, càng nhận thấy các vật thể ấy đã được tái cấu trúc trong một không gian hội họa đặc biệt. Hình khối được giản lược. Đường nét được chắt lọc. Không gian được nén lại thành những lớp mặt phẳng đan xen. Các mảng màu lớn đối thoại với nhau như những đơn vị thị giác độc lập.
Bức tranh như bừng lên sắc nắng. Nhiều tác phẩm của Minh Phố gần như không tuân thủ hoàn toàn quy luật phối cảnh truyền thống. Không gian vận hành theo nhịp điệu của cảm xúc và cấu trúc thị giác. Trong ngôn ngữ tạo hình ấy, có thể nhận thấy sự giao thoa thú vị giữa hội họa hiện thực và tư duy trang trí đương đại. Một mặt, các vật thể vẫn giữ được bản chất nhận diện và mặt khác, trở thành những yếu tố tạo hình độc lập trong cấu trúc thẩm mỹ chung. Tinh thần ấy khiến người xem liên tưởng đến quan niệm "gợi hơn tả" trong mỹ học phương Đông. Tranh tĩnh vật được thể hiện đa dạng. Họa sĩ Minh Phố thường giữ lại những yếu tố cốt lõi nhất để gợi nên cảm giác về vật thể, đồng thời dành khoảng trống cho trí tưởng tượng và ký ức của người xem.
Màu sắc và chất liệu
Song hành với cấu trúc hình khối là những tìm tòi đáng chú ý về màu sắc. Họa sĩ thường vẽ các loài hoa theo mùa. Phần lớn các tác phẩm được thực hiện bằng chất liệu sơn dầu trên các khổ tranh 40cm x 50cm, 50cm x 60cm hoặc 30cm x 90cm. Kích thước đủ để người họa sĩ triển khai những lớp màu giàu sắc độ, cảm xúc. Trong tranh Minh Phố, màu sắc giữ đóng vai trò như một phương tiện biểu cảm. Người xem dễ dàng nhận ra những gam màu gợi nhớ văn hóa và kiến trúc Việt Nam: đỏ nâu, vàng đất, xanh rêu... các lớp màu cũng được giản lược nhưng chồng phủ nhiều lần. Lớp này hiện lên qua lớp khác, tạo nên chiều sâu thị giác và cảm giác thời gian lắng đọng trên bề mặt tranh.
Giá trị truyền thống trong hơi thở hiện đại
Chia sẻ về loạt tranh tĩnh vật, họa sĩ Minh Phố cho biết điều anh mong muốn là từ những vật thể bình dị trong đời sống người Việt hoàn toàn có thể mở ra những trải nghiệm thị giác mới, giúp giá trị truyền thống tiếp tục hiện hữu bằng tinh thần của thời đại hôm nay. Bên cạnh đó là các chi tiết về không gian sống. Theo họa sĩ, điều hấp dẫn của hội họa chính là ở những cảm xúc và liên tưởng được khơi gợi phía sau hình ảnh. Bởi vậy, anh hướng tới không gian tạo hình giàu tính gợi mở, nơi các vật thể quen thuộc được chuyển hóa thành những cấu trúc thị giác mang tính độc lập. Tranh tĩnh vật Minh Phố có khả năng dung hòa giữa giá trị nghệ thuật và tính ứng dụng trong không gian sống đương đại. Dù lựa chọn những đối tượng mang đậm dấu ấn văn hóa Việt hay các vật dụng quen thuộc trong gia đình... họa sĩ vẫn dụng công cấu trúc lại bằng những mảng hình rõ nét, tiết tấu thị giác cân bằng và bảng màu giàu tính biểu cảm.
Ngọn đèn và bình gốm xuất hiện nhiều lần trong tranh tĩnh vật của Minh Phố. Nhờ vậy, tác phẩm vừa mang hơi thở của ký ức văn hóa vừa sở hữu vẻ đẹp hiện đại, dễ dàng hòa nhập vào nhiều không gian kiến trúc khác nhau. Sự giao thoa tạo nên ưu thế riêng cho tranh tĩnh vật Minh Phố. Tác phẩm để thưởng lãm, đồng thời có khả năng đồng hành cùng đời sống kiến trúc hiện đại như thành tố thẩm mỹ, góp phần tạo nên bản sắc và chiều sâu văn hóa cho không gian sống.
