Gìn Giữ Hồn Tết Quê Cho Trẻ Thơ: Trải Nghiệm Sống Động Nuôi Dưỡng Giá Trị Truyền Thống
Trong nhịp sống hiện đại, Tết có thể trở thành những ngày đơn điệu với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, bằng cách biến hành trình trở về nguồn cội thành những trải nghiệm sống động, nhiều bậc phụ huynh đã giúp con háo hức mong chờ Tết. Từ việc cùng ông bà gói bánh chưng, tham gia lễ hội làng hay các sinh hoạt truyền thống, Tết không còn là khoảng thời gian nhàm chán mà trở thành nguồn nuôi dưỡng tình cảm gia đình, giúp trẻ hiểu và trân trọng hơn những giá trị văn hóa truyền thống.
Giữ Hồn Tết Trong Tuổi Thơ Con
Chị Kim Dung, rời Khánh Hòa vào TP.HCM lập nghiệp từ năm 1999, luôn duy trì truyền thống về quê ăn Tết chưa một lần gián đoạn. Từ khi lập gia đình, chị và người thân sắp xếp luân phiên: năm về quê ngoại, năm về quê nội. Mỗi miền quê mang đến cho các con chị những câu chuyện và trải nghiệm riêng biệt.
Ở quê nội, ông bà luôn mong con cháu trở về đông đủ để cả nhà cùng nhau gói bánh chưng, quây quần bên bếp lửa. Hai cậu con trai của chị Dung lần nào cũng háo hức vào bếp phụ ông bà lau lá, buộc lạt, ngồi nghe người lớn kể những câu chuyện xung quanh chiếc bánh tét. Còn ở quê ngoại, gia đình chị giữ truyền thống đi tảo mộ và sáng mùng 1 Tết cùng nhau thăm viếng mộ các anh hùng liệt sĩ, giúp con học được lòng biết ơn và sự trân trọng đối với những hy sinh của thế hệ đi trước.
Chị Dung chia sẻ: "Mỗi lần Tết đến, con lại háo hức mong được về quê. Khi đó hầu như là con rời xa hẳn khỏi điện thoại, máy tính bảng để hòa mình vào các hoạt động Tết quê." Điều chị mong mỏi nhất là những trải nghiệm ngày Tết sẽ trở thành ký ức đẹp, để dù đi đâu, làm gì các con vẫn giữ được sợi dây gắn bó với quê hương và những giá trị mà ông bà, cha mẹ đã gìn giữ.
Nuôi Dưỡng Nguồn Cội
Tiến sĩ triết học Nguyễn Quế Diệu cho rằng Tết là một nét văn hóa truyền thống đã hình thành và lưu giữ qua nhiều thế hệ, ở đâu có người Việt sinh sống, ở đó có Tết. Dù xa quê, truyền thống ấy vẫn hiện hữu trong mỗi người Việt. Tết quê, theo ông Diệu, là sự đủ đầy theo nhiều nghĩa: đủ đầy sự sum họp của đại gia đình, đủ đầy ký ức quá khứ và hiện tại, đủ đầy những món ăn truyền thống và các sinh hoạt văn hóa nguồn cội.
Việc đưa trẻ về quê ăn Tết trước hết giúp các em hướng về cội nguồn, nơi tổ tiên hiện hữu qua không gian thờ cúng, qua các mối quan hệ họ hàng, qua cách xưng hô, thứ bậc và lễ nghĩa ngày Tết. Từ đó trẻ dần định vị được vai trò, trách nhiệm của bản thân với gia đình và dòng họ, nuôi dưỡng sự gắn kết tình cảm một cách sâu sắc và bền vững hơn.
Bên cạnh đó, trong giáo dục ngày nay, nhất là khi cha mẹ không có nhiều thời gian để giáo dục cho trẻ tham gia những hoạt động trải nghiệm, việc trẻ được về quê đón Tết, được tham gia làm các công việc như phụ người lớn lau dọn bàn thờ, gói bánh chưng, bánh tét, làm những món ăn khác nhau… là trải nghiệm rất quý giá. Thông qua những công việc ngày Tết, trẻ được trực tiếp đặt câu hỏi và lắng nghe người lớn giải thích, từ đó việc giáo dục trở nên tự nhiên và hiệu quả hơn.
Ông Diệu khẳng định: "Khi trẻ thấy được tình cảm ấm áp của gia đình trong ngày Tết, hiểu rõ được ý nghĩa của ngày Tết thì chắc chắn rằng cảm giác háo hức, nôn nao về ngày Tết và khát khao muốn về với quê hương nhân dịp Tết đến."
Gợi Ý Thêm Các Hoạt Động Ngày Tết
Để giúp trẻ rời xa điện thoại và "thế giới ảo", cha mẹ nên chủ động đưa con tham gia các trò chơi dân gian hoặc cùng tổ chức lại những trò chơi gắn với tuổi thơ của chính mình. Ông Diệu tư vấn: "Ngay tại nhà, phụ huynh có thể khuyến khích trẻ làm đồ thủ công, chụp ảnh gia đình, xếp hình, tạo dáng cây cảnh, vẽ tranh, trang trí không gian Tết, chuẩn bị món ăn hay chơi các trò dân gian như ô ăn quan, bắn bi… Những hoạt động giản dị ấy không chỉ tạo niềm vui mà còn góp phần nuôi dưỡng ký ức Tết và tình cảm gắn bó gia đình cho trẻ."
Đưa Tết Về Trong Nếp Nhà
Theo TS Nguyễn Quế Diệu, cha mẹ đóng vai trò như chiếc cầu nối giữa nhịp sống hiện đại và truyền thống quê hương. Trong trường hợp không thể về quê, cha mẹ vẫn có thể tái hiện không khí Tết truyền thống ngay tại nhà. Trên tinh thần "tuổi nhỏ làm việc nhỏ", trẻ nên được tham gia vào các công việc chuẩn bị Tết như lau dọn, trang trí nhà cửa, bàn thờ, gói - nấu bánh chưng hay cùng người lớn chuẩn bị mâm cơm ngày Tết.
Ông nhấn mạnh: "Ngoài ra, việc cho trẻ gọi điện chúc Tết ông bà, họ hàng nội ngoại hoặc đi chúc Tết người thân gần nhà là cách thiết thực để nuôi dưỡng lễ nghĩa, giúp những giá trị Tết truyền thống không bị phai nhạt trong tâm hồn trẻ." Qua hội thi làm món ăn truyền thống tại trường, học sinh TP.HCM được tự tay sên mứt, đồ xôi, trải nghiệm thực tế và hiểu hơn giá trị văn hóa Tết, minh chứng cho việc giáo dục truyền thống có thể diễn ra trong nhiều môi trường khác nhau.
