Hiện nay, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đang lưu giữ gần 2.500 tác phẩm tranh Tứ Bình, thuộc nhiều dòng tranh dân gian phổ biến như Hàng Trống, Đông Hồ, Làng Sình, Kim Hoàng... Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh cho biết, tranh Tứ Bình thể hiện triết lý nhân sinh sâu sắc thông qua bốn không gian, bốn mùa hay bốn giai đoạn của cuộc đời. Khi thưởng lãm, người xem có thể cảm nhận trọn vẹn những triết lý, thông điệp và ước vọng mà người xưa gửi gắm cho hậu thế. Vì vậy, việc ra mắt ấn phẩm "Tranh tứ bình - Sưu tập chọn lọc tranh dân gian" là nỗ lực tôn vinh và lan tỏa giá trị di sản văn hóa dân tộc qua những tác phẩm hội họa độc đáo này.
Triết lý nhân sinh qua bốn mùa
Theo ông Minh, dòng tranh này không chỉ dừng lại ở giá trị trang trí thuần túy; ấn phẩm còn khéo léo dẫn dắt độc giả thưởng lãm những tầng ẩn dụ tinh tế về sự vận hành của vũ trụ qua bốn mùa, hay sự chiêm nghiệm về vòng quay đời người từ thuở ấu thơ đến lúc tuổi già. Từ xa xưa, người Việt đã có tục chơi tranh, nhất là vào dịp Tết đến xuân về. Đây được xem là thú chơi tao nhã, thể hiện qua câu nói truyền miệng: "Thứ nhất chơi chữ - thứ nhì chơi tranh...". Tranh dân gian Việt Nam và tranh Tứ Bình thực sự là những sản phẩm tinh thần vô giá mà cha ông để lại.
Đặc điểm nghệ thuật độc đáo
Tranh Tứ Bình mang đậm tính kể chuyện, thể hiện ước mơ về cuộc sống no đủ, hạnh phúc, đồng thời tôn vinh cái đẹp và đả phá thói hư tật xấu của xã hội cũ. Qua các tích truyện, tranh góp phần nhắc nhở, giáo dục người xem về lòng yêu nước và phẩm chất cao quý của nhân dân lao động. Trong đời sống văn hóa, loại tranh này thường được dùng để trang trí nhà cửa trong dịp đón xuân. Các tờ tranh có màu sắc rực rỡ được điểm xuyết trên tường, cột, khiến không gian ngôi nhà trở nên sáng sủa và tươi mới. Vì mục đích treo trang trí trên tường và cột nhà, tranh Tứ Bình thường được thiết kế theo khổ dọc.
Điểm thu hút của tranh Tứ Bình nằm ở bố cục linh hoạt. Nếu cần thể hiện nhân vật, họ thường được vẽ trong thế đứng hoặc ngồi trên đôn cao. Nếu chủ đề là chim muông, hoa lá, chúng được sắp xếp thành nhiều lớp theo chiều dọc. Nếu diễn tả một câu chuyện hay quá trình lao động sản xuất, sinh hoạt tập thể, tranh được phân đoạn theo các cảnh mang tính ước lệ tự do, mỗi đoạn là một tình tiết cụ thể, dẫn giải theo trình tự từ trên xuống dưới hoặc ngược lại.
Đặc điểm nổi bật khác là tranh Tứ Bình giàu tính trang trí, giản dị nhưng giàu ý nghĩa tượng trưng, với sự cách điệu từ hiện thực, không rườm rà. Ví dụ tiêu biểu là các đường nét, hoa văn trên trang phục các cô Tố nữ, hay các mảng màu bẹt, vờn tỉa bằng nét của hoa, lá, chim muông. Lối trang trí này còn được áp dụng ở cả đường viền quanh tranh hay hàng chữ Hán đề thơ. Nhờ vậy, mỗi bức tranh Tứ Bình xưa luôn là một tổng thể nghệ thuật hoàn chỉnh, hài hòa, tươi mát và đầy tính trữ tình.
Thể loại và thông điệp đa dạng
Kho tàng tranh dân gian Việt Nam gồm nhiều thể loại: tranh chúc tụng, sinh hoạt, lịch sử, cảnh vật, thờ cúng và minh họa. Dù ở thể loại nào, tranh Tứ Bình cũng có chỗ đứng riêng. Sự khác biệt về chủ đề mang lại những thông điệp khác nhau. Trong khi Tứ quý mượn hình tượng hoa, cây cỏ để tượng trưng cho bốn mùa và khí phách người quân tử, thì Tứ dân vẽ bức tranh về bốn nghề mưu sinh quen thuộc của người nông dân xưa: Ngư (đánh cá), Tiều (đốn củi), Canh (cày cấy) và Độc (đọc sách). Qua đó, ta hiểu được quan niệm về thời gian và lối sống sinh hoạt của người xưa. Thời gian không phân định theo chiều tuyến tính mà mang tính luân hồi, mọi sự vật đều hữu sinh hữu diệt và tiếp nối, tạo nên sự đa dạng của sự sống. Nắm được điều này giúp ta hiểu giá trị thực sự của các dòng tranh dân gian Việt Nam và tài nghệ xuất chúng của các nghệ nhân xưa.
Bên cạnh đó, sự kiện giao lưu nghệ thuật Ô Lý Artshow lần thứ I với chủ đề "Dòng chảy di sản" đang diễn ra tại Không gian Sách & Văn hóa Huế, kéo dài đến ngày 16/6. Sự kiện xuất phát từ ý định của nhiều nghệ sĩ xứ Huế nhằm tạo ra sân chơi mở cho giới nghệ sĩ bản xứ, khơi thông dòng chảy sáng tạo. Ô Lý Artshow là điểm giao thoa giữa thực hành nghệ thuật truyền thống (sơn mài, khảm sành, in mộc bản) và chất liệu đương đại (sơn dầu, acrylic, lụa, truchigraphy, video art). Mọi ranh giới giữa cũ và mới được xóa nhòa. Các tác phẩm là lăng kính đa chiều của nghệ sĩ về thiên nhiên, văn hóa, phát triển bền vững và ký tự của tiền nhân. Sự kiện quy tụ các nghệ sĩ như Ngô Thanh Hùng, Lê Việt Trung (Giải Đồng UOB 2025), Võ Viết Dũng, các giảng viên Đại học Mỹ thuật Huế cùng nhiều tên tuổi khác. Ngoài thưởng lãm, khán giả còn có thể khám phá các bộ sưu tập đa dạng, khu vực trưng bày sản phẩm thời trang và thủ công đậm tính bản địa. Chuỗi hoạt động Showcase & ArtTalks là điểm nhấn học thuật và văn hóa với 5 chủ đề: khảm sành sứ, liễn làng Chuồn, nghệ thuật đương đại người trẻ, sách và mỹ thuật sách.
Triển lãm “Tranh dân gian Đông Hồ xưa và nay” đã khai mạc chiều 31/10 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị tranh dân gian.
