Mỗi tối cuối tuần, quảng trường thành phố Pleiku lại rộn ràng tiếng chiêng, tiếng trống hòa cùng những vòng xoang uyển chuyển. Dưới tượng đài Bác Hồ với các dân tộc Tây Nguyên, âm thanh cồng chiêng vang vọng, tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc.
Điểm hẹn văn hóa cuối tuần
Hơn 50 nghệ nhân Ba Na từ làng Piơm (xã Đak Đoa) đã mang đến những bài chiêng gắn với đời sống nghi lễ như mừng lúa mới, lễ Pơ thi, mừng chiến thắng... Xen kẽ là các tiết mục hòa tấu nhạc cụ truyền thống, dân ca Ba Na, Gia Rai, tạo nên bức tranh âm nhạc vừa rộn ràng, vừa sâu lắng.
Nghệ nhân Ayó chia sẻ: “Mỗi buổi diễn là một lần được sống lại ký ức buôn làng. Chúng tôi tập luyện kỹ lưỡng để mang đến cho khán giả những thanh âm chuẩn mực nhất. Sự quan tâm của công chúng, nhất là giới trẻ, đã tiếp thêm động lực để chúng tôi tiếp tục gắn bó với cồng chiêng.”
Thế hệ trẻ cũng đang từng bước tiếp nối giá trị truyền thống. Em H'Cha Yơn, thành viên đội chiêng làng Piơm, cho biết: “Em được các cô chú hướng dẫn từng nhịp chiêng, từng động tác múa. Qua đó, em hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình và mong muốn gìn giữ, lan tỏa bản sắc.”
Tương tác tự nhiên giữa nghệ nhân và khán giả
Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của chương trình chính là sự tương tác tự nhiên giữa nghệ nhân và khán giả. Không còn khoảng cách giữa người biểu diễn và người xem, nhiều khán giả đã cùng bước vào vòng xoang, hòa nhịp cùng tiếng chiêng, tiếng trống. Sự gần gũi ấy khiến cồng chiêng vốn quen thuộc trong buôn làng trở nên sống động hơn giữa không gian đô thị, tạo cảm giác như cả cộng đồng đang cùng nhau tham gia lễ hội.
Chị Nguyễn Thị Xuân (phường Thống Nhất) chia sẻ: “Gia đình tôi ra quảng trường vừa xem biểu diễn vừa hòa mình vào điệu múa. Niềm vui giản dị ấy giúp mọi người hiểu hơn về văn hóa Tây Nguyên, tạo nên thói quen thưởng thức mới cho cộng đồng phố núi.”
Âm vang lan tỏa
Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cồng chiêng vừa là nhạc cụ, vừa là phương tiện giao tiếp với thần linh, hiện diện trong hầu hết các nghi lễ quan trọng. Trong bối cảnh môi trường diễn xướng truyền thống đang dần bị thu hẹp, việc đưa cồng chiêng ra không gian công cộng, gắn với hoạt động văn hóa - du lịch, được xem là hướng đi phù hợp.
Song song với “Cồng chiêng cuối tuần”, mô hình “Phiên cuối tuần cà phê và văn hóa Gia Lai” cũng được tổ chức tại Quảng trường Đại Đoàn Kết nhằm thu hút khách du lịch. Tại đây, du khách vừa thưởng thức cà phê, ẩm thực, vừa trải nghiệm cồng chiêng và các sản phẩm đặc trưng địa phương.
Nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền và văn hóa dân gian Bùi Trọng Hiền (Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam) nhận định: “Chương trình 'Cồng chiêng cuối tuần' không đơn thuần là một hoạt động biểu diễn, mà thật sự là một sân chơi mới cho di sản. Tại đây, các đội chiêng có cơ hội được diễn xướng thường xuyên. Những bộ chiêng cổ vốn chỉ vang lên trong nghi lễ buôn làng, nay được đưa ra không gian công cộng, tiếp cận đông đảo khán giả.”
Tuy nhiên, để bảo tồn hiệu quả, cần duy trì lực lượng nghệ nhân – những người nắm giữ kỹ năng và tri thức truyền thống. Song song đó, việc gìn giữ các bộ chiêng cổ là vô cùng quan trọng, bởi mỗi bộ chiêng mang trong mình giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh riêng.
Hướng đi mới cho bảo tồn di sản
Thực tế, bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ, mà còn phải tạo ra môi trường diễn xướng thường xuyên, để di sản được thực hành, được sống trong đời sống cộng đồng. Những chương trình như “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức và trải nghiệm” đã mở ra một hướng đi mới, đưa di sản ra khỏi phạm vi buôn làng, hòa vào nhịp sống đô thị, gắn với hoạt động văn hóa - du lịch.
Đây cũng là cách để thế hệ trẻ tiếp cận, học hỏi và tiếp nối truyền thống, bảo đảm di sản không bị mai một mà tiếp tục ngân vang trong dòng chảy đương đại. Khi di sản được trao truyền, tiếp nối qua từng nhịp chiêng, từng vòng xoang, âm vang ấy sẽ tiếp tục lan tỏa, trở thành dấu ấn văn hóa đặc trưng của Gia Lai trong xu thế phát triển hiện đại.
