Trong nhiều năm qua, TS Nguyễn Mạnh Hùng luôn trăn trở về việc các khu đô thị mới, chung cư và khu dân cư hiện đại thường thiếu không gian dành cho thư viện và phòng đọc sách, dù hạ tầng kỹ thuật và tiện ích thương mại rất đầy đủ. Ông cho rằng thư viện là hạ tầng văn hóa thiết yếu, không chỉ lưu trữ sách mà còn là nơi học tập suốt đời, kết nối cộng đồng và nuôi dưỡng thói quen đọc.
Thư viện – hạ tầng văn hóa thiết yếu
TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, một đô thị văn minh cần có cả hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng văn hóa. Thư viện cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp con người lựa chọn tri thức đúng đắn, đặc biệt trong thời đại chuyển đổi số. Ông đã trao đổi với nhiều chuyên gia trong ngành xuất bản và thư viện, tất cả đều đồng tình rằng cần đưa vấn đề này vào quy định pháp luật và quy hoạch đô thị.
Đề xuất quy định bắt buộc
Theo TS Nguyễn Mạnh Hùng, cần nghiên cứu bổ sung quy định về xây dựng thư viện cộng đồng, phòng đọc sách và tủ sách cộng đồng vào Luật Thủ đô và các quy định đặc thù cho TP.HCM. Ông đề xuất: mỗi khu dân cư từ 1.000 người trở lên cần có ít nhất một thư viện hoặc phòng đọc cộng đồng; các khu chung cư cần có góc đọc sách hoặc thư viện nhỏ; mỗi xã, phường cần có thư viện cộng đồng hoặc không gian đọc mở; các nhà văn hóa, trung tâm sinh hoạt cộng đồng cần tích hợp tủ sách hoặc thư viện.
Ông cho rằng việc dành vài chục hoặc vài trăm mét vuông cho tri thức là hoàn toàn khả thi so với hàng nghìn mét vuông cho tiện ích thương mại. Một khu đô thị hiện đại nhưng thiếu không gian đọc sách khó có thể phát triển bền vững, vì giá trị lâu dài của đô thị nằm ở chất lượng con người.
Những nỗ lực từ cộng đồng
Trong khi chờ chính sách, nhiều tổ chức và doanh nghiệp đã chủ động hành động. Thái Hà Books triển khai mô hình ATM Tủ sách Khuyến đọc tại 135 địa điểm trên cả nước, dù chưa đâu thành công hoàn toàn nhưng đã mang lại hiệu quả nhất định, như tại Đại học Y Hà Nội. Mô hình này là thư viện cộng đồng thu nhỏ, giúp người dân tiếp cận tri thức dễ dàng và kết nối cộng đồng yêu đọc sách.
Đầu tư cho thư viện là đầu tư cho tương lai
TS Nguyễn Mạnh Hùng kêu gọi các cơ quan quản lý, nhà làm luật, nhà quy hoạch và doanh nghiệp bất động sản coi thư viện là phần không thể thiếu của hạ tầng đô thị hiện đại. Ông nhấn mạnh: xây dựng một tòa nhà mất vài năm, nhưng xây dựng một thế hệ ham đọc sách, yêu tri thức là công việc của nhiều thập kỷ, và cần bắt đầu từ những thư viện nhỏ ngay trong nơi mình sống.
