Chùa Tôn Thạnh tọa lạc tại xã Mỹ Lộc, tỉnh Tây Ninh, được khởi công xây dựng vào năm 1808, là một trong những ngôi chùa cổ nhất Nam Bộ. Ban đầu chùa có tên Lan Nhã, sau đổi thành Tông Thạnh, và từ năm 1841 chính thức mang tên Tôn Thạnh để tránh húy kỵ vua Thiệu Trị.
Kiến trúc cổ kính hơn 200 năm
Thiền sư Viên Ngộ là người kiến tạo chùa với kiến trúc 3 gian, mang đậm phong cách nhà truyền thống Nam Bộ. Trải qua gần 220 năm, chùa vẫn giữ gần nguyên vẹn nét kiến trúc cổ kính, trầm mặc. Năm 1997, chùa được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Mái chùa lợp bằng ngói âm dương truyền thống, đặc trưng của nhiều ngôi chùa Nam Bộ. Chánh điện được dựng hoàn toàn bằng gỗ căm xe, loại gỗ quý có độ bền vượt trội, chống mối mọt hiệu quả. Hệ thống cột, kèo và cửa gỗ sau hàng trăm năm vẫn còn khá nguyên vẹn, tạo nên vẻ cổ kính và giá trị kiến trúc đặc sắc.
Gắn liền với nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu
Chùa Tôn Thạnh gắn liền với cuộc đời nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu trong những năm đầu kháng Pháp. Từ năm 1859 đến 1861, cụ lưu trú tại chùa, mở lớp dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho người dân, đồng thời sáng tác thơ văn yêu nước, cổ vũ tinh thần đấu tranh chống thực dân Pháp. Nhiều tác phẩm có giá trị như truyện thơ Lục Vân Tiên và Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc được sáng tác tại đây.
Hiện vật quý và tích sư cắt ngón tay đúc tượng
Theo Đại đức Thích Tắc Hòa, Quản sự chùa Tôn Thạnh, chùa hiện lưu giữ hai hiện vật có tuổi đời khoảng 200 năm là đại hồng chung và tượng Địa Tạng Vương Bồ Tát, cả hai đều được đúc bằng đồng và bảo quản khá nguyên vẹn.
Tương truyền, khi đúc tượng Địa Tạng Vương Bồ Tát lần đầu, phía sau tượng xuất hiện lỗ khuyết. Thiền sư Viên Ngộ sau đó phát nguyện đúc lại. Trước lần đúc thứ hai, ngài khấn nguyện và cắt ngón tay trỏ của mình cho vào khuôn đúc. Nhờ vậy, pho tượng hoàn thành trọn vẹn.
Điểm sinh hoạt tín ngưỡng và du lịch
Chùa Tôn Thạnh không chỉ là di tích lịch sử văn hóa mà còn là điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của người dân và du khách. Khuôn viên chùa rộng khoảng 2ha, được bao phủ bởi nhiều cây xanh cổ thụ, tạo không gian yên bình. Trước cổng chùa có tượng Quan Thế Âm Bồ Tát uy nghiêm và hồ nước nuôi cá, tạo cảnh quan hài hòa, thanh tịnh.
Trải qua hơn 200 năm, chùa đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn giữ được những công trình kiến trúc cổ và không gian trầm mặc đặc trưng, góp phần bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa của ngôi cổ tự nổi tiếng ở Tây Ninh.
