Ngôi chùa 370 năm thờ ngựa Xích Thố giữa phố cổ Hội An: Biểu tượng trung nghĩa suốt ba thế kỷ
Giữa lòng phố cổ Hội An nhộn nhịp, một ngôi chùa cổ kính đã tồn tại hơn 370 năm, thờ Quan Công và chiến mã Xích Thố - biểu tượng của lòng trung nghĩa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Vào lúc 6 giờ sáng, khi đường Trần Phú còn lác đác người qua lại, cánh cửa gỗ của Chùa Ông - Quan Công Miếu mở ra, tiếng bản lề cọt kẹt phá tan sự tĩnh lặng của buổi sớm mai.
Ông Nguyễn Tiến, người quản lý di tích, bắt đầu ngày mới bằng việc lau chùi, dọn dẹp và thắp hương cho Quan Công và con ngựa. Với giọng nói nhẹ nhàng như kể chuyện nhà, ông cầm chổi quét từng nhịp chậm rãi, thể hiện sự trân trọng với từng chi tiết nhỏ trong ngôi chùa.
Di tích lịch sử với kiến trúc độc đáo
Chùa Ông được cộng đồng người Hoa xây dựng vào năm 1653, khi Hội An còn là một thương cảng quốc tế sầm uất. Ngôi chùa thờ Quan Thánh Đế Quân (Quan Vân Trường, Quan Công), không chỉ là một danh tướng thời Tam Quốc mà còn là biểu tượng cho các giá trị Trung - Tín - Tiết - Nghĩa.
Ông Nguyễn Tiến, 60 tuổi, hiện quản lý Quan Công Miếu tại số 24 Trần Phú, đối diện chợ Hội An và gần khu phố đi bộ. Sau hai năm chuyển từ Chùa Cầu về đây, ông đã thuộc từng viên gạch, từng vết nứt trên mái ngói cũ kỹ. "Ở Hội An, ai cũng biết Chùa Ông. Nhưng nhiều người chưa hay trong này có thờ Xích Thố", ông chia sẻ với nụ cười hiền hậu.
Ngôi chùa có kiến trúc hình chữ "Quốc (国)", với mái ngói âm dương và các chi tiết rồng nghê gắn mảnh sứ, mang đậm dấu ấn kiến trúc của người Hoa xưa. Di tích đã trải qua sáu lần trùng tu và được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia vào năm 1991.
Xích Thố: Biểu tượng của lòng trung thành
Bước vào chính điện, du khách sẽ cảm nhận được mùi trầm thoảng nhẹ. Quan Công ngồi uy nghi ở vị trí trung tâm, hai bên là Quan Bình và Châu Xương - những nhân vật gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của ông.
Tuy nhiên, điểm thu hút đặc biệt nhất là hai pho tượng ngựa gỗ phía trước. Mỗi con dài gần 1,7 mét và cao hơn 2,4 mét, được tạc từ gỗ nguyên khối. Một con màu trắng - Bạch Mã, và con còn lại màu đỏ sẫm - Xích Thố. Từng sợi bờm, dây cương và bắp chân đều được chế tác tỉ mỉ và sinh động.
Ông Tiến giải thích: "Người xưa thờ Quan Công vì trung nghĩa, thờ ngựa vì trung thành. Hai cái đó đi chung với nhau". Theo tích xưa, Quan Công ban đầu cưỡi Bạch Mã, sau được Tào Tháo tặng Xích Thố để dụ dỗ. Dù vậy, ông vẫn quay về với Lưu Bị, và khi Quan Công mất, con Xích Thố đã nhịn ăn mà chết theo chủ. Câu chuyện này trở thành biểu tượng cho sự trung thành tuyệt đối.
Nét văn hóa độc đáo trong đời sống tâm linh
Hàng ngày, chùa đón khoảng 80-90 lượt khách, và con số này có thể lên đến 150 vào mùa hè. Đông đảo nhất là dịp Tết và ngày 16 tháng Giêng - ngày vía Quan Công, khi các thương nhân và người buôn bán đến đây để xin lộc đầu năm.
Khác với phong tục ở miền Nam, người dân Hội An không chui qua bụng ngựa để cầu may. Thay vào đó, họ sờ vào thân, cổ và chân tượng ngựa, sau đó vuốt lên đầu và vai mình, với niềm tin "lấy vía khỏe, vía may" cho một năm làm ăn suôn sẻ.
Chị Mây, 38 tuổi, đến từ phường Hòa Khánh (TP Đà Nẵng), chia sẻ: "Nghe chú Tiến kể chuyện Xích Thố chết theo chủ, tôi thấy việc 'xin lộc' không còn là mê tín nữa, mà giống như tự nhắc mình sống cho đàng hoàng, giữ chữ tín, chữ nghĩa trong làm ăn và với mọi người".
Bảo tồn di sản qua thăng trầm thời gian
Điều khiến ông Tiến tự hào nhất là sau gần 4 thế kỷ, di tích vẫn gần như nguyên vẹn, dù đã trải qua nhiều biến cố như chiến tranh và thiên tai. Trong đợt mưa lũ lịch sử cuối tháng 10 năm ngoái, nước đã tràn vào chính điện gần 40 cm, nhưng tượng ngựa vẫn đứng vững. "Nước rút, lau dọn chút là xong. Cảm giác như có cái gì đó giữ cho chùa", ông tâm sự.
Ngoài đôi ngựa, chùa còn lưu giữ nhiều bia đá, hoành phi, câu đối và thơ cổ, trong đó có bút tích của Xuân Quận Công Nguyễn Nghiễm và các tướng Đàng Ngoài khi đến Hội An năm 1775.
Ông Tiến bày tỏ mong muốn: "Tôi chỉ mong khách hiểu đây không phải chỗ check-in cho đẹp, mà là nơi người xưa gửi gắm chữ nghĩa, chữ tín". Trong dịp Tết Bính Ngọ 2026, khi linh vật ngựa xuất hiện khắp nơi, nhiều du khách đã ghé thăm Chùa Ông để tận mắt chiêm ngưỡng con Xích Thố 370 năm tuổi, dưới mái ngói rêu phong và câu chuyện về lòng trung nghĩa vẫn được kể lại qua từng thế hệ.
