Giữa lòng TP.HCM sôi động, có một ngôi chùa cổ hơn hai thế kỷ từng được vua ban sắc, đồng thời gắn liền với gia đình ông Đỗ Hữu Phương, người giàu thứ hai Sài Gòn xưa. Dân gian thường nhắc đến câu: Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Định. Ít ai biết rằng phía sau vẻ tĩnh lặng của chùa Sắc tứ Huệ Lâm là cả một câu chuyện lịch sử, kiến trúc và dấu ấn của giới thượng lưu một thời.
Lịch sử chùa cổ hơn 200 năm tuổi và dấu tích từ triều Nguyễn
Theo UBND quận 8 cũ, đến nay vẫn chưa tìm thấy tài liệu chính thức xác định thời gian xây dựng chùa Sắc tứ Huệ Lâm (ở 154 Tùng Thiện Vương, quận 8 cũ, TP.HCM). Tuy nhiên, căn cứ vào nội dung câu đối chạm trên thân cột ở chính điện, ngôi chùa do bà Chiêm Thị Mai xây dựng.
Đáng chú ý, khi phu nhân Tổng đốc Đỗ Hữu Phương tiến hành trùng tu vào năm Nhâm Tý (1912), chùa đã có tuổi đời hơn 100 năm. Từ đó, có thể suy đoán chùa được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19, tức đã tồn tại hơn hai thế kỷ.
Ban đầu, chùa có tên là Huệ Lâm, sau vì được vua Thành Thái (hoàng đế thứ 10 của nhà Nguyễn, trị vì từ 1889 đến 1907) ban sắc tứ nên còn được gọi là Sắc tứ Huệ Lâm. Sắc là chiếu mệnh của vua, tứ là ban cho, phong cho. Sắc tứ là loại giấy tờ được ban cho một ngôi chùa hay một người nào đó.
Chùa Sắc tứ Huệ Lâm thuộc hệ phái Lâm tế (Trung Hoa) vào thế kỷ 17, thiền sư Nguyên Thiều truyền bá phái Lâm tế vào Việt Nam.
Kiến trúc độc đáo và kho tàng cổ vật gỗ tinh xảo
Theo ghi nhận thực tế của phóng viên, chùa vẫn còn giữ được nét kiến trúc cổ với nếp nhà năm gian hai chái, bộ khung chịu lực gồm 48 cột gỗ quý, vì kèo bằng gỗ, kết cấu rui mè. Mái lợp ngói móc, phần diềm mái gắn gốm men xanh hình lá, gờ nóc trang trí cặp rồng tranh châu bằng gốm sứ.
Các chi tiết mái xuôi gắn tượng ông nhật, bà nguyệt, chim phượng hoàng, kỳ lân… tạo nên tổng thể vừa trang nghiêm vừa giàu tính nghệ thuật.
Theo sách Di tích lịch sử - văn hóa ở TP.HCM (tác giả Phạm Hữu Mý, Nguyễn Văn Đường, NXB Tổng hợp TP.HCM), bên trong chùa nổi bật là các pho tượng cổ bằng gỗ chạm trổ tinh xảo. Ngoài ra, bên trái chính điện có chuông lớn nặng 700 kg và bên phải là bộ trống bát nhã treo trên giá gỗ chạm hình rồng mây.
Theo thời gian, một số pho tượng bằng gỗ quý gắn với thời kỳ đầu hình thành chùa đã bị thất lạc. Dẫu vậy, chùa hiện vẫn còn nhiều tượng thờ mang dấu ấn điêu khắc gỗ đầu thế kỷ 19 như: tượng Hộ pháp, Nam Tào, Bắc Đẩu.
Ngoài tượng thờ, chùa Huệ Lâm còn lưu giữ nhiều hoành phi, liễn đối chạm chìm chữ Hán, trong đó có các bức như: Huệ Lâm tự, Sắc tứ Huệ Lâm tự do vua Thành Thái ban sắc năm 1899, và các câu đối ca ngợi Phật pháp, đạo lý, sự thanh tịnh.
Không gian tu tập thanh tịnh
Sư cô Thích Nữ Như Nghiêm, người gắn bó tại chùa Huệ Lâm hơn 30 năm, cho hay: Trước đây, cũng từng có sư cô đến chùa xin lưu trú, tu tập nghiên cứu và phiên dịch các câu đối cổ và gửi cho chùa. Thỉnh thoảng, một số người cũng tìm đến với mong muốn tìm hiểu, quay phim, chụp ảnh. Tuy nhiên, do đây là không gian tu tập thanh tịnh, nhà chùa luôn cân nhắc và hạn chế các hoạt động ghi hình.
Với lịch sử hơn 200 năm, chùa cổ này không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là di sản kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc của TP.HCM. Năm 2005, chùa Sắc tứ Huệ Lâm được Chủ tịch UBND TP.HCM xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.
Cẩm nang khám phá chùa Sắc tứ Huệ Lâm
- Địa chỉ: 154 Tùng Thiện Vương, phường Phú Định (quận 8 cũ, TP.HCM).
- Giờ mở cửa: Từ 6 giờ - 11 giờ 30 và từ 13 giờ 30 - 20 giờ 30.
- Lưu ý: Chùa là nơi tu tập trang nghiêm của các ni sư, khách tham quan nên mặc trang phục lịch sự và giữ yên lặng. Chùa có đặt bảng không quay phim, chụp ảnh, nếu có nhu cầu khách tham quan cần xin phép Ban Quản trị tại chùa.
