Chợ Tết Gia Lạc Huế: Di sản văn hóa 200 năm mang thông điệp 'thêm niềm vui'
Tên gọi chợ Tết Gia Lạc vốn mang nghĩa "thêm niềm vui" – một lời chúc và cũng là mong ước sâu xa của tiền nhân khi dựng lập nên phiên chợ đặc biệt này từ cách đây khoảng 200 năm. Chợ tọa lạc tại vùng đất cách trung tâm thành phố Huế chừng 3 km về phía Vĩ Dạ, bên dòng sông Hương hiền hòa thơ mộng, nay thuộc địa phận phường Mỹ Thượng.
Lịch sử hình thành và ý nghĩa văn hóa độc đáo
Theo các nguồn sử liệu đáng tin cậy, Định Viễn Quận Vương Nguyễn Phúc Bính – hoàng tử, con trai thứ sáu của vua Gia Long – chính là người đã khởi xướng việc tổ chức chợ Tết Gia Lạc vào dịp Tết Nguyên đán dưới triều đại vua Minh Mạng (1820 – 1840). Ý tưởng này bắt nguồn từ mong muốn tạo dựng một không gian vui chơi, giao lưu trong dịp xuân cho hoàng thân, quan lại, và dần dần mở rộng đến cả tầng lớp dân chúng bình thường.
Những ngày Tết đến, Xuân về vốn đã tràn ngập niềm vui, nhưng phiên chợ Gia Lạc – họp từ mùng 1 đến mùng 3 Tết Nguyên đán – càng làm cho không khí khai niên ở vùng ven đô Huế thêm phần rộn ràng, tươi vui hơn bao giờ hết. Năm nay, phiên chợ do UBND phường Mỹ Thượng chủ trì tổ chức, tiếp nối truyền thống lâu đời.
Không gian sinh hoạt văn hóa đa dạng và đậm chất Huế
Tại chợ Tết Gia Lạc, người dân và du khách đến không chỉ để mua bán hàng hóa thông thường, mà còn để du xuân, cầu lộc và tìm kiếm một cảm giác đón Tết đúng nghĩa, nguyên bản. Nụ cười rạng rỡ đầu năm, những lời chúc khai xuân ấm áp cùng các cuộc gặp gỡ tình cờ chính là những yếu tố không thể thiếu tại phiên chợ độc đáo này.
Ngoài các hoạt động mua bán sôi động, chợ Gia Lạc còn là nơi quảng bá, giới thiệu các đặc sản địa phương, đồng thời trình diễn nhiều kỹ năng chế tác vật phẩm dân gian truyền thống như:
- Nghệ thuật nặn tò he tinh xảo.
- Kỹ thuật làm trống đồ chơi lùng tung độc đáo.
- Hoạt động khai bút tặng chữ đầu năm ý nghĩa.
Tất cả góp phần tạo nên một không gian sinh hoạt văn hóa đặc trưng, mang đậm dấu ấn Tết cổ truyền xứ Huế.
Mặt hàng phong phú và sự hồi sinh sau thăng trầm
Trầu cau truyền thống của Huế là một trong những mặt hàng không thể thiếu tại phiên chợ. Bên cạnh đó, các sản phẩm phục vụ nhu cầu hàng ngày như rau củ, thịt cá, đậu phụ, mắm, chè Huế… cùng nhiều thổ sản địa phương khác được bày bán tại 30 gian hàng được bố trí gọn gàng dọc theo đường Gia Lạc và Nguyễn Đình Tứ thuộc phường Mỹ Thượng.
Chợ Tết Gia Lạc không đơn thuần phục vụ nhu cầu vật chất, mà còn là một hoạt động giao lưu văn hóa sâu sắc, nơi người dân gặp gỡ, trao nhau những lời chúc tốt lành và cùng nhau gìn giữ các phong tục cổ truyền mang bản sắc riêng của Tết Huế.
Tuy nhiên, cũng giống như nhiều nét văn hóa khác, phiên chợ Gia Lạc từng bị mai một sau khi chế độ quân chủ chấm dứt. Những biến động về mặt xã hội, kinh tế qua các thời kỳ đã kéo theo sự thay đổi trong sinh hoạt lễ hội, khiến phiên chợ dần rơi vào quên lãng, chỉ còn tồn tại trong ký ức của người già và các tư liệu văn hóa, sử sách.
Ngày nay, dù chợ Gia Lạc không còn họp đúng nghĩa như xưa trong không gian phố thị hiện đại, nhưng với nhiều người, việc đi chợ Tết không chỉ là để mua sắm, mà còn nhằm tìm về với đặc trưng Tết Huế truyền thống, thỏa mãn nhu cầu vui chơi, cầu an, và quan trọng hơn là góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Ghi nhận thực tế từ phóng viên cho thấy, trong 3 ngày Tết Bính Ngọ, phiên chợ Gia Lạc luôn trong tình trạng tấp nập người qua lại, rộn rã tiếng cười nói, chuyện trò đầu năm, minh chứng cho sức sống bền bỉ của một di sản văn hóa đáng trân trọng.
