Chợ Tết Gia Lạc Huế: Hồi sinh nét văn hóa 200 năm với ý nghĩa 'thêm niềm vui'
Tên gọi chợ Tết Gia Lạc, nằm ở phường Mỹ Thượng, TP. Huế, vốn mang nghĩa "thêm niềm vui" - một lời chúc và cũng là mong ước sâu xa của tiền nhân khi dựng lập nên phiên chợ này từ cách đây khoảng 200 năm. Vị trí của chợ cách trung tâm thành phố Huế chừng 3 km về phía Vĩ Dạ, bên dòng sông Hương hiền hòa, thơ mộng.
Lịch sử hình thành và ý nghĩa văn hóa
Theo các tư liệu lịch sử, Định Viễn Quận Vương Nguyễn Phúc Bính, hoàng tử con trai thứ 6 của vua Gia Long, chính là người đã khởi xướng việc tổ chức chợ Tết Gia Lạc vào dịp Tết Nguyên đán dưới triều vua Minh Mạng (1820 - 1840). Ý tưởng này xuất phát từ mong muốn tạo dựng một không gian vui chơi, giao lưu trong dịp xuân cho hoàng thân, quan lại, và dần dần mở rộng đến cả tầng lớp dân chúng.
Những ngày Tết đến, Xuân về vốn đã tràn ngập niềm vui, phiên chợ Gia Lạc họp từ mùng 1 đến mùng 3 Tết Nguyên đán càng làm cho không khí khai niên ở vùng ven đô Huế thêm phần rộn ràng, tươi vui hơn bao giờ hết. Năm nay, phiên chợ được tổ chức bởi UBND phường Mỹ Thượng, khôi phục lại truyền thống lâu đời.
Hoạt động và đặc sản tại chợ
Tại chợ Gia Lạc, nhiều người dân và du khách đến không chỉ để mua bán hàng hóa, mà còn để du xuân, cầu lộc và tìm kiếm một cảm giác đón Tết đúng nghĩa, nguyên bản. Nụ cười đầu năm, những lời chúc khai xuân và các cuộc gặp gỡ tình cờ là những yếu tố không thể thiếu tại phiên chợ đặc biệt này.
Ngoài các hoạt động mua bán thông thường, chợ Gia Lạc còn là nơi giới thiệu đặc sản địa phương, trình diễn kỹ năng chế tác vật phẩm dân gian như:
- Nặn tò he
- Làm trống đồ chơi lùng tung
- Khai bút tặng chữ đầu năm
Những hoạt động này góp phần tạo nên một không gian sinh hoạt văn hóa đặc trưng, mang đậm bản sắc Tết Huế. Trầu cau truyền thống của xứ Huế là một trong những mặt hàng không thể thiếu tại phiên chợ.
Bên cạnh đó, chợ còn cung cấp các sản phẩm phục vụ nhu cầu hàng ngày như rau, củ, thịt, cá, đậu phụ, mắm, chè Huế… cùng nhiều thổ sản địa phương khác. Tất cả được tổ chức thành 30 gian hàng bố trí gần đường Gia Lạc và Nguyễn Đình Tứ thuộc phường Mỹ Thượng.
Ý nghĩa xã hội và sự hồi sinh
Chợ Tết Gia Lạc không chỉ đơn thuần phục vụ nhu cầu vật chất của người dân, mà còn là một hoạt động giao lưu văn hóa quan trọng. Đây là nơi mọi người gặp gỡ, trao nhau những lời chúc tốt lành và cùng nhau giữ gìn các phong tục cổ truyền mang đậm bản sắc Tết Huế.
Theo ghi nhận của phóng viên, trong 3 ngày Tết Bính Ngọ, phiên chợ Gia Lạc luôn tấp nập người mua kẻ bán, rộn rã tiếng cười nói và những câu chuyện trò đầu năm. Tuy nhiên, cũng như nhiều nét văn hóa khác, phiên chợ Gia Lạc xứ Huế từng bị mai một sau khi chế độ quân chủ chấm dứt.
Những biến động về mặt xã hội và kinh tế đã kéo theo sự thay đổi trong sinh hoạt lễ hội, khiến cho phiên chợ dần rơi vào quên lãng. Nó chỉ còn tồn tại trong ký ức của những người già và trong các trang sử sách, tư liệu văn hóa.
Ngày nay, dù chợ Gia Lạc không còn họp đúng nghĩa như xưa trong không gian phố thị hiện đại, nhưng với nhiều người, việc đi chợ Tết không đơn thuần là để mua sắm. Mà đó còn là dịp để tìm về với đặc trưng Tết Huế truyền thống, thỏa mãn nhu cầu vui chơi, cầu an, và quan trọng hơn cả là giữ gìn bản sắc văn hóa độc đáo của vùng đất Cố đô.
