Chiếc trống Sao Vàng, một bảo vật quốc gia thuộc sở hữu của Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đã nhiều lần thực hiện nhiệm vụ truyền thông đối ngoại về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Năm 2007, chiếc trống được đưa đến Bảo tàng quốc gia Jeju, Hàn Quốc trong triển lãm "Buổi đầu của nền văn hóa cổ ở Việt Nam". Năm 2013, nó xuất hiện tại Bảo tàng quốc gia Kyushu, Nhật Bản trong triển lãm "Việt Nam: Câu chuyện vĩ đại". Chuyến "xuất ngoại" dài nhất diễn ra từ năm 2016 đến 2018, khi trống được trưng bày trong triển lãm "Báu vật khảo cổ học Việt Nam" tại một số bảo tàng ở Đức. Trong lần đến Hàn Quốc, trống được mua bảo hiểm với giá trị định giá 2 triệu USD; còn trong chuyến đi Đức, giá trị định giá lên tới 5 triệu USD.
Hình ảnh động vật trên tang trống Sao Vàng
Hình động vật trên tang trống Sao Vàng, bảo vật quốc gia, là một trong những chi tiết đặc sắc. (Ảnh: Tư liệu Cục Di sản Văn hóa)
Hiện nay, nhiều chuyên gia mong muốn chiếc trống này có thể "xuất ngoại" qua hình thức trực tuyến thông qua bộ sản phẩm truyền thông đối ngoại về lịch sử văn hóa Việt Nam. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã giao cho Bảo tàng Lịch sử quốc gia nhiệm vụ xây dựng bộ sản phẩm truyền thông, bao gồm video giới thiệu, bài viết chuyên đề, infographics và hình ảnh hiện vật tiêu biểu bằng nhiều ngôn ngữ quốc tế. Nhiệm vụ này nằm trong hệ thống quảng bá hình ảnh đất nước ra quốc tế.
Dù nhiệm vụ mới được giao thông qua Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhiều chuyên gia cho rằng các bảo vật quốc gia nên là những câu chuyện được kể đầu tiên. "Bản thân các bảo vật quốc gia đã quá quý giá. Nhưng hơn thế, mỗi bảo vật đều có câu chuyện riêng và hồ sơ riêng, điều này rất thuận lợi khi xây dựng bộ sản phẩm truyền thông", PGS-TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, nhận định.
Về các bài viết chuyên đề, KTS Đinh Việt Phương (Công ty 3D Art) cho rằng hoàn toàn có thể xây dựng nhiều chủ đề liên quan đến các bảo vật quốc gia và các hiện vật quý chưa kịp trở thành bảo vật quốc gia. "Chúng ta vừa có cuộc trao đổi về hình ảnh chim lạc trong MV của Sơn Tùng M-TP rất thu hút. Có thể có những bài viết kèm tư liệu ảnh về biểu tượng này, hoặc các chuyên đề như hình ảnh rồng trong điêu khắc, hình ảnh nghê trong văn hóa truyền thống. Đã có nhiều nghiên cứu và chuyên gia về các vấn đề đó", ông Phương nói.
Tượng Phật bà Quan Âm - bảo vật tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
Tượng Phật bà Quan Âm là một bảo vật thuộc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. (Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)
Cũng theo ông Phương, khi ưu tiên sản xuất các bộ sản phẩm truyền thông có "nhân vật chính" là bảo vật quốc gia, nhiều bảo tàng và tư nhân có thể tham gia với hiện vật của mình. "Mới đây, chúng ta được chiêm ngưỡng bộ sưu tập của Bảo tàng Kính Hoa, một bộ sưu tập Đông Sơn dày dặn. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cũng có nhiều hiện vật hấp dẫn", KTS Đinh Việt Phương cho biết.
Dấu son trên châu bản và điệu múa Phật giáo
KTS Đinh Việt Phương cho rằng việc số hóa di sản ở các bảo tàng hiện nay không còn xa lạ. Lần này, công chúng và chuyên gia mong muốn các hình ảnh đối ngoại văn hóa lịch sử Việt Nam sẽ đạt chuẩn quốc tế. Điều này rất cần thiết vì với các hiện vật, ấn tượng thị giác và độ rõ nét khi tiếp cận là yếu tố quan trọng.
Ví dụ, với văn bản Hán Nôm, mộc bản và châu bản, có thể đặt quy định độ phân giải tối thiểu 400 dpi, cao hơn mức 300 dpi áp dụng cho bản đồ. Điều này giúp nhận dạng tự động chữ Hán Nôm đạt độ chính xác trên 90%, đồng thời làm rõ các dấu son, ấn triện, vân giấy dó và vết mòn lịch sử – những bằng chứng xác thực học quan trọng. Tiêu chuẩn này có tham chiếu quốc tế: Thư viện Quốc gia Pháp áp dụng tối thiểu 400 dpi cho thư tịch cổ, trong khi tiêu chuẩn Metamorfoze (Hà Lan) khuyến nghị 400-600 dpi cho tài liệu lịch sử quan trọng.
Phỏng dựng điệu múa Phật giáo thời Lý
Phỏng dựng điệu múa Phật giáo thời Lý cũng là cách tái tạo di sản để giới thiệu với bạn bè quốc tế. (Ảnh: Giang Nguyễn)
Bên cạnh sự chính xác và khoa học, bộ sản phẩm truyền thông đối ngoại được kỳ vọng sẽ có những biến ảo để tái tạo di sản. TS Nguyễn Văn Đoàn, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đã quen thuộc với điều này. Ông từng tổ chức các triển lãm với diễn giải và trình chiếu bằng kỹ thuật 3D mapping, hologram, digital revival để tái tạo di sản.
Một ví dụ điển hình là triển lãm chuyên đề "Vũ khúc Thiền môn - Nghệ thuật Phật giáo thời Lý: Di sản và Công nghệ". Trong triển lãm này, từ những hình ảnh trên chân tảng kiến trúc thời Lý, nhóm nghiên cứu của PGS-TS Bùi Minh Trí đã phục dựng điệu múa được cho là của Phật giáo thời này. Nhờ đó, những hình ảnh động của người đang tấu nhạc (đánh trống, thổi sáo, chơi cổ cầm, đạp phách) cùng hình ảnh dâng hoa cúng Phật trong một nghi lễ Phật giáo đã xuất hiện trên màn chiếu, thu hút sự quan tâm của công chúng trong nước và quốc tế.
