Trong bối cảnh mạng xã hội tạo ra vô vàn luồng ý kiến trái chiều, báo chí nói chung, tác phẩm chính luận nói riêng càng phải khẳng định vai trò dẫn dắt, định hướng dư luận. Tuy nhiên, viết chính luận hấp dẫn, có sức hút luôn là trăn trở của người cầm bút.
Vị trí đặc biệt của chính luận trong báo chí cách mạng
Trong dòng chảy báo chí cách mạng Việt Nam, thể loại chính luận có vị trí đặc biệt. Không phải ngẫu nhiên ở những thời điểm cam go nhất, hay khi đất nước đứng trước những vấn đề lớn, báo chí chính luận trở thành “vũ khí sắc bén” nhất trên mặt trận tư tưởng. Từ những bài viết của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đến các tác phẩm đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch hiện nay, chính luận luôn mang sức mạnh của lý lẽ và niềm tin.
Khác với tin tức sự kiện hay bài phản ánh, báo chí chính luận đi sâu phân tích bản chất vấn đề, chỉ ra nguyên nhân, hệ quả và xu hướng vận động. Giá trị cốt lõi của thể loại này là khả năng định hướng dư luận bằng tư duy sắc sảo, lập luận chặt chẽ từ thực tiễn cuộc sống. Với những quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, việc phân tích, lý giải thấu đáo của tác phẩm chính luận như tiếng nói chân thành, truyền niềm tin cho người đọc.
Vai trò định hướng trước thông tin xuyên tạc
Khi các thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội tung tin xuyên tạc, kích động tâm lý hoài nghi, vai trò của báo chí chính luận càng trở nên quan trọng. Không thể đấu tranh bằng cảm tính hay hô khẩu hiệu; điều người đọc cần là sự phân tích khoa học, lập luận chặt chẽ gắn với dẫn chứng xác thực. Người đọc ngày nay rất thông minh, họ không chỉ muốn biết “đúng - sai”, mà còn muốn hiểu vì sao đúng, vì sao sai và hướng giải quyết thế nào.
Sức hút lớn nhất của tác phẩm chính luận không nằm ở câu chữ hào nhoáng, mà ở khả năng phân tích, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn. Một lập luận dù sắc bén nhưng xa rời đời sống cũng khó chạm tới trái tim người đọc. Ngược lại, chỉ kể lể sự việc mà thiếu chiều sâu phân tích thì bài viết chỉ là tập hợp thông tin rời rạc, thiếu giá trị định hướng.
Chọn đúng đề tài – yếu tố quyết định thành công
Muốn có tác phẩm chính luận hấp dẫn, trước hết phải chọn đúng đề tài – yếu tố quyết định một nửa thành công. Người làm báo hiểu rằng viết hay thôi chưa đủ, quan trọng hơn là viết trúng điều xã hội đang quan tâm, nhất là những vấn đề mới nảy sinh hoặc còn nhiều ý kiến khác nhau cần định hướng. Một đề tài nóng hổi, thiết thực sẽ ngay lập tức thu hút sự chú ý của bạn đọc.
Đề tài của chính luận hiện nay rất rộng: tiếp bước công cuộc đổi mới trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; xây dựng chính quyền địa phương hai cấp chuyển từ quản lý sang kiến tạo; gần dân, hiểu dân, phục vụ nhân dân; đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; xây dựng đạo đức công vụ; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Vấn đề là người viết phải phát hiện phía sau đó những câu chuyện cần bàn, đồng thời đấu tranh, phản bác các luận điệu thù địch, sai trái.
Nghệ thuật hòa quyện lý luận và thực tiễn
Tuy nhiên, chọn được đề tài mới chỉ là bước đầu, sức nặng của bài viết nằm ở cách khai thác và thể hiện. Một bài chính luận hấp dẫn không thể chỉ toàn lý luận khô cứng. Nhưng nếu chỉ kể chuyện đời sống mà thiếu phân tích, đánh giá thì cũng không phải chính luận. Khó là nghệ thuật hòa quyện giữa lý luận và thực tiễn một cách tự nhiên để lý luận dẫn đường cho nhận thức, thực tiễn củng cố niềm tin cho hành động.
Có những bài viết rất công phu nhưng đọc xong người ta quên ngay vì sa vào “tầm chương trích cú”, kinh viện. Trong khi đó, chỉ từ những chi tiết đời thường, nếu người viết biết phân tích, lập luận thuyết phục thì có thể mở ra cả một vấn đề lớn. Đó là khi lý luận không còn đứng trên cao mà hòa vào cuộc sống, đưa tư tưởng, tình cảm của người viết đến với bạn đọc.
Ngôn ngữ giàu hình ảnh – sức nặng của chính luận
Chính luận là dùng lý lẽ và thực tiễn để lập luận nhằm bảo vệ hoặc phản bác một vấn đề thông qua ngôn ngữ chuẩn mực, giàu hình ảnh và chứa đựng cảm xúc mãnh liệt. Chủ tịch Hồ Chí Minh là điển hình của nghệ thuật viết chính luận. Khi nói về chủ nghĩa tư bản, Người ví đó là “con đỉa hai vòi”. Chỉ một hình ảnh ấy đã lột tả đầy đủ bản chất bóc lột tàn nhẫn, ghê gớm và bẩn thỉu của chủ nghĩa thực dân. Đó chính là sức nặng của ngôn ngữ giàu hình ảnh trong chính luận.
Một bài báo tốt là bài báo khiến người đọc thấy mình được đối thoại, được chia sẻ; thấy người viết đã đọc, đã đi, đã nghe và nghiền ngẫm nhiều về điều mình thể hiện; thấy hơi thở cuộc sống trong từng lập luận, từng con chữ.
Tránh lối mòn sao chép văn kiện
Khi viết chính luận, tối kỵ là bê nguyên văn nghị quyết, tài liệu vào bài báo. Văn kiện của Đảng là nền tảng tư tưởng, nhưng người viết cần chuyển tải tinh thần ấy bằng ngôn ngữ báo chí và suy nghĩ của chính mình. Một bài chính luận hay bao giờ cũng thể hiện rõ chính kiến cá nhân trên nền tảng tư duy khoa học, bản lĩnh chính trị và tràn ngập hơi thở cuộc sống. Người đọc có thể cảm nhận phía sau từng câu chữ là nghĩa vụ công dân, trách nhiệm và tâm huyết của người cầm bút.
Bài báo chính luận hấp dẫn không chỉ là kỹ năng nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm và tình yêu với nghề báo. Khi người viết thật sự đau đáu về vấn đề mình đặt ra, thật sự muốn đối thoại và chia sẻ với bạn đọc thì từng câu chữ tự nhiên sẽ có “hồn”, có sức sống và truyền cảm.
Củng cố niềm tin của bạn đọc và xã hội
Trong thời đại bùng nổ mạng xã hội, báo chí chính luận không chỉ cạnh tranh về tốc độ thông tin mà quan trọng hơn là chiều sâu tư duy. Người đọc có thể tiếp cận hàng nghìn thông tin trên internet, nhưng điều họ tìm ở báo chí cách mạng là khả năng soi sáng tư tưởng, giúp họ hiểu đúng bản chất vấn đề để củng cố niềm tin. Đó là giá trị không thể thay thế của báo chí chính luận.
Trong dòng chảy thông tin đa chiều hiện nay, báo chí chính luận không chỉ góp phần định hướng dư luận mà còn giữ gìn niềm tin, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước. Đó là sức hút lớn nhất.
